HlaMin

Blog

  • Ko Aung Khin (RUBC)

    On the evening of 7th July, 1962 Ko Aung Khin headed back home along Inya Road from RUBC (Rangoon University Boat) to his home in Windermere Road.

    He was hit by a stray bullet and passed away.

    He was listed as the 17th victim of the 7th July Incident in the newspapers.

  • Education System

    Good Education System

    • Does not endorse that “Some professions are above others”.
    • Several SPHS matriculates who stood First and Second in Burma chose to study Chemistry, Physics and Mathematics.
    • Does not promote “Rote Learning”
      Re: “Brother Clementian“
    • Encourages students to be “Life long learners”
      Re : “Library”, “Librarians” and “Life Long Learning:
    • Leads students to be “Ethical citizens”.
    • At St. Paul’s High School (SPHS), there was a class period where the Catholic students had to take Catechism or go to the Chapel to pray.
    • Students who profess other religions, had to study “Morals and Manners”, “Sar Nar Kya Ni Ti” and other prescribed texts.

    Decline of Education and Ethics

    • Destroying the revered Students Union on July 8, 1962 is incomprehensible.
    • Destroying a working education system is unbearable.
    • Destroying the good will and ethics of people is atrocious.

    Wishes

    • Discourage “rote learning” system
    • Get back to our days of Decent Education
    • Reintroduce subjects such as Ethics.
  • Eddie Teoh (M64)

    Eddie Teoh (M64)

    by Hla Min

    Updated : May 2025

    Dear Ko Hla Min,

    Khin Thein Yi and I are appreciative of the great amount of time and devotion spent by ALL the organizers, volunteers and spouses towards this Re-Union effort. Thank you much y’all!

    Your success was AWESOME! Imagine a crowd of 300+ Burmese ex-RIT alumni and spouses in this foreign country, and most of them apparently successful in their own way. Makes me feel proud of the whole bunch; this mixed with melancholia to think of the loss of much needed brainpower, guts and grits that our motherland did not utilize.

    Heart touching also was the sight of former students paying their respects to the Sayagyis of old; this revered old custom of ours is so so different from the new culture that we have immersed ourselves in, for the last (twenty-eight for me) years.

    Many sayagyis were there, but in spirit they also represented all our other teachers from kindergarten to graduation. We reminisced also about Sayas Ba Hli, Sein Hlaing, Ba Than, Saw Pru, Simon, Chit (Blacksmith), Hla Myint, professors sent thru the Colomo Plan, the Russian professors, some of them I remember by face but have forgotten the names (shame on me!) and many others. Julie Han was sobbing with joy at the end of this ceremony; my throat was all choked up as I wiped the tears from my eyes. THANK YOU ALL MY SAYAS AND SAYAMAS.

    Wow! I suddenly realized that it was several decades since I graduated. It is strange to perceive that many of the RIT sayas graduated after us.

    In my first year Engineering, Saya Allen Htay and Saya San Hla Aung freshly graduated taught “Geometrical & Mechanical Drawing” class for less than a year before they went to study in the U.S.A.

    Before we came, we looked at the roster, it seems that there were so few of my contemporaries attending, and that we would feel at a loss. Not so. All the RITians behaved like one big family. Faces and names that we had forgotten for decades were refreshed. Some of the guys were hardly recognizable. Suddenly, we are much younger again. I greeted some of the guys with a “Hey fella”, like it was only yesterday when we were attending RIT.

    Quick Impressions:

    • Loo Yap May screaming when she saw Khin Thein Yi.
    • Some of these ladies are very un-Burmese-like, with their kisses and huggings and screamings. Ha! Ha!
    • Saya Num Pon actually blushing, when I mentioned about the girl that was chasing him, when we went on our summer training in B.O.C. Chauk.
    • Benny Tan’s collection of memorabilia from RIT days, including Spott’s “Machine Design” and slide rule. I think Saya Ko Ko Gyi introduced that text to us.
    • Did not get a chance to say “Hi” to Ko Tin Htoon (Arch 60). Hi! Ko Tin Htoon.
    • Old friend Saya Say Teong (Tin Maung) visiting us from Burma. Must be a big shot there.
    • Many faces I remember, but cannot place their names.
    • Forcible body removal of photographers, so that the official photographer can get a good shot with his wide angle camera.
    • That Daniel [Tint Lwin] from Singapore sings good. Yup! Daniel, you organize for over 500 people, we will be there. Daniel, say “Hi” to Nellie.
    • Jeffrey Kamdar handing out friendship pens.
    • Aw Taik Moh (C1954) still working and looking chipper.
    • Learnt that Mya Thwin’s wife Suzie is ex-Methodist. My alma mater.
    • Teary-eyed Reggie Wu.
    • We think of Amy Thwin (Tin Tin Ohn), Dolly Thwin (Ni Ni Thwin), sisters (both ex-RIT) who have both passed away.
    • Anthony recounts how six Chem. Es including Saya Chwan, Willie, Moy and two others pooled enough money to immigrate one to the U.S., and pulling the next guy in when financially able. Admirable.
    • And so on, and so on, and so on, and so on (Remember English Tutor Saya Pereira??). Physics – Saya Bharadwaja

    One gripe. Time went by too fast. One dinner (what did we eat, I forgot) and one picnic was not sufficient to see or greet some of the friends long forgotten. We had several sub-parties and get-togethers – buffet at Lee’s, lunch at Benny Tan’s beautiful abode (congrats Benny and wife – you are the American dream come true), tea at Saya Allen Htay and Muriel’s house at the tip of Silicon Valley), lunch at Julie Han’s niece’s, dinner with a few Chem.Es graced by Saya Khin Aung Kyi, brunch at George Chen’s, San ‘Frisco tour with Saya Khin Aung Kyi. We still could not get enough of it.

    Like my friend (my class-mate, my co-worker, my sibling rival) Dr. Tin Win says, “It sure is hard to come back to work”. Aw shucks! We gotta get back to reality and normal life.

    Goodnight, and thanks again y’all.

    Eddie (M64) & Khin Thein Yi (ChE65)

    Editor’s notes:
    The fifteen Teoh siblings are named alphabetically from Albert (the eldest) to Oscar (the youngest). U Cecil (C63) and U Eddie (M64) are RIT alumni. They rank 3rd and 5th among the siblings.

  • Failure

    • Most children are not afraid of failing. They ignore their failures and eventually learn to do new things
      ride a bike,
      swim and
      speak several languages
    • Most adults are afraid of failing. They do not try to move outside their comfort zone.
    • We read about “King Bruce and the Spider“. The moral of the story was “If at first you don’t succeed, try, try, try again.”
    • Thomas Edison succeeded in developing the incandescent bulb after 1000+ tries and failures. He said that he learned something new from the failed experiments.
    • NASA had failures.
      Three astronauts training for Apollo 1 Mission — Gus Grissom, Ed White and Roger Chafee — died due to the deadly fire
      The NASA space program rebounded from the failure and eventually landed men on the moon,
      NASA developed an accelerated program to beat USSR in the race to the moon.
    • Around Christmas of 1968, three astronauts (Frank Borman, James Lovell and Bill Anders) circled the moon and sent back lovely pictures.
      Apollo 8 was an important step for a successful mission to set men on the moon.
    • I wrote a poem on “Apollo 8”. It was not published. My mentor Reverend F. Ludvig (aka Ashin Ananda) said, “Your poem is long. Most people do not have the time and leisure to read poems, especially long ones.” I could have lost heart and confidence.
    • In July 1969, Apollo 11 landed in Tranquility Bay on the moon. I wrote a poem “Men on the Moon“.
      Ashin Ananda gave my poem to Mr. Hall, Information Officer at USIS. He forwarded it to NASA. He put me on the subscription list of USIS. I received “Alin Yaung Magazine”, Newsletters and Translations.
      My poem was also published in the Guardian Newspaper.
    This image has an empty alt attribute; its file name is men-on-the-moon1.jpg
  • The Essence of Buddha Abhidhamma

    The Essence of Buddha Abhidhamma

    by Hla Min

    Updated : May 2025

    Book

    Author : Dr. Mehm Tin Mon

    First Printing, April 1995

    Publisher : Mehm Tay Zar Mon Yadana Min Literature

    Foreword : Sao Htun Hmat Win

    Mehm Tin Mon

    Preface

    Buddha’s Teachings

    The significance of Abhidhamma

    What is the mind?

    An intellectual treat

    The Essence of Buddha Abhidhamma

    Introduction

    Chapters

    1. Citta (Consciousness)

    2. Ctasikas (Mental Factors)

    3. Pakinannaka (Miscellaneous Section)

    4. Vithi (Process of Consciousness)

    5. Vithimut or Bhumi (Planes of Existence)

    6. Rupa (Matter)

    7. Samuccaya (Compendium of Ultimate Realities)

    8. Paccaya (Cause or Condition)

    9. Kammatthana (Subjects of Meditation)

    Conclusion

    References

    Index

    Abhidhamma Charts

  • Paticcasamupadda

    Paticcasamupadda

    by Hla Min

    Updated : May 2025

    The Doctrine of Paticcasamupadda

    Dictionary

    The Law of Dependent Origination
    Exposition and Practical Application to Emancipate from the Round of Rebirths (Samsara)

    Author : U Than Daing
    Preface by Sayadaw U Thittila, Aggasmahapandita
    Second Edition, 1996
    Reviewer : U Sway Tin (son-in-law of U Than Daing)
    Publisher : Society for the Propagation of Vipassana (Mogok Sayadaw’s way)

    Chapters

    1. What is Paticcasamupadda?
    2. Sections, Links, Factors and Periods
    3. Khanda Paticcasamupadda (Present Aspect)
    4. How Cycle of Paticcasamupadda starts revolving from Vedana
    5. Revolving of Paticcasamupadda from the beginning
    6. Revolving of Paticcasamupadda from the end
    …
    13. Sakkaya Ditthi. The Cause and Consequences
    14. Sakkaya Ditthi and How it arises (Culla Vedalla Sutta, Mulapannasa)


    Yamaka Sutta (Samyutta Nikaya
    …

    Glossary

  • U Thittila (1896-1997)

    U Thittila (1896-1997)

    by Hla Min

    Updated : May 2025

    • Ovadacariya to Sanagha Maya Nayaka, trustees of renowned pagodas
    • Outstanding teacher and writer
    • Played an important role in reviving Buddhism in India and propagating the study of Abhidhamma
    • Very modest; rarely talked about his many achievements
    • Patamagyaw scholar of all Burma (1918) : selected from among 5000 candidates
    • Panyattisasanahita (1923) : among the 4 out of 150 entrants who passed the toughest monastic examination
    • Studied Sanskrit in India; English in India and England
    • Lectured in US, UK, France, … (25+ countries)
    • Translated Vibhanga (second of the seven Adbhidhamma texts) from Pali to English : published by the Pali Text Society in 1969 under the title of The Book of Analysis
    • Essential Themes of Buddhist Lectures
    • Collection of unconnected individual talks given between 1938 – 1983
    • Part 1 : Introductory articles or Talks of Buddhism (10 lectures)
    • Part 2 : Talks involving Sila in particular (5 lectures)
    • Part 3 : Talks involving Samadhi in particular (12 lectures)
    • Part 4 : Talks involving Panna in particular (4 lectures)
    • Part 5 : Talks dealing with Buddhism in general (12 lectures)

  • Dhammacakkappavatttana Sutta

    The Great Discourse on the Wheel of Dhamma

    • Teacher : The Venerable Mahasi Sayadaw
    • Translator : U Ko Lay
    • Sukhi Hotu Dhamma Publication 1998

    PART I

    • Preface to the Discourse
    • The Date of the Discourse
    • Three Kinds of Introduction
    • …

    PART II

    • Sensuous gratification is base and vulgar
    • Dittadhamma Nibbana Vada
    • A low, common practice
    • …

    PART III

    • Elaboration of the Eight-fold Path
    • …

    PART IV

    • Truth of Suffering (Dukka Sacca)
    • …

    PART V

    • Samudaya Sacca
    • …

    PART VI

    • Nirodha Sacca
    • …

    PART VII

    • Sacca Nana with regard to Dukka Sacca
    • Kicca Nana with regard to Dukka Sacca
    • Kata Nana with regard to Dukka Sacca
    • …

    PART VIII

    • When the Buddha did not admit Enlightenment
    • Acknowledgement of Buddhahood
    • Concluding statement
    • …

  • ညှိခြင်းပညာ

    ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

    “အသက်တစ်ရာမနေရ၊အမှုတစ်ရာပွေကြရတယ်” – – – လူကြီးသူမတွေ​ပြောစကားများ သိပ်မှန်တာပါဘဲ။

    သိတတ်တဲ့အရွယ်ကစလိုက်တာများလေ မရိုးနိုင်အောင်ပါဘဲ။ ဘယ်ကိစ္စမဆို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး တွေးတတ်ရင် စိတ်သက်သာရာရပေမဲ့၊ အလေးအနက်တွေးတဲ့အခါကြတော့လဲ “သေသာသေလိုက်ချင် တော့တာဘဲ”ဆိုတဲ့ အသံမျိုးတွေမြည်လာတတ်ကြပြန်ပါရော။ လူ့ဘဝ မှန်းဆလို့မရတဲ့ အကြောင်းတရားတွေပါ။

    ကျမတို့ ဒဂုံကိုရောက်တာ စ(11-11-1993)ကထဲက၊ 1999ခုနှစ်အထိ၊ ဖယောင်းတိုင်မီး၊ ဇာထိုးတော့ဘက်ထရီအိုးလေးဝယ်၊ ဒီအိုးလေးကိုအားပြန်သွင်းခိုင်းပြီး မီးထွန်းနဲ့ နေခဲ့ကြရတာ။ 1997ခုနှစ်လောက်ရောက်တော့မှ မီးတိုင်တွေထူပြီး၊ မီးရဖို့ လျှောက်လွှာတင်ရမယ်၊ငွေတစ်သောင်းသွင်းရမယ်- တဲ့။ ကျမသူငယ်ချင်းMary Yie Sein ကလေ “ငါသွင်းပေးမယ်” ဆိုပြီးအတင်းကိုပ်ိုက်ဆံပေးခဲ့တာ။ သူ့ကျေးဇူးကို တကယ်မမေ့ပါဘူး။

    သို့သော်လဲ မီးလာသွယ်ဖို့မျှော်ရင်းနဲ့ လည်ပင်းသာရှည်ထွက်လာတယ်၊ “ပေါ်မလာ”ဇာတ်ကားပေါ့လေ။ မီးတိုင်တွေတော့ ဆိုက်ထားပါပြီ။ ကျမတို့လဲ ဒီနေ့ဘဲမီးလာသွယ်ပေးမလို၊ မနက်ဖန်ဘဲလာသွယ်ပေးမလိုဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့အိမ်ထဲမှာ တော့မီး ကြိုးတွေအဆင်သင့်ရိုက်ထားရတာပေါ့။ ဒီလိုနဲ့ ဖိုးချိုလေးဆုံးသွားတော့ အိမ်နားကယောကျ်ားလေးတွေက ဝါးလုံးရှည်ကြီးနဲ့ မီးချိတ်ပေးပါတယ်။ ကျမတို့အားနဲ့တော့ ဘယ်လိုမှဓါတ်တိုင်ကိုလှမ်းမချိတ်နိုင်ပါဘူး။ချိတ်လဲမချိတ်ရဲပါဘူး။

    ကျမတို့ညီအစ်မ အလုပ်ကပြန်လာတော့ အမေက ရီကြဲကြဲနဲ့ “ညည်းတို့ညီအစ်မတော့ အမောပြေပေါ့အေ၊ ထမင်းစားပြီးရင် ရပ်ကွက်ကောင်စီရုံးသွားလိုက်ဦး” တဲ့။ အိမ်ရှေ့ခန်းမှာ ဖယောင်းတိုင် တင်ပြီးထွန်းတဲ့ခွက်တွေ ပစ်ချထားတာ။ ဘာဖြစ်မှန်းမသိပါဘူး။ နောက်တော့မှ အမေကပြောပြတာ။ “အော် မင်းတို့မီးကအတော်မှန်တာကို၊ အမေတို့ဖယောင်းတိုင် မီးနဲ့နေရတာဒီမှာကြည့်” ဆိုပြီး ဖယောင်းတိုင်တင်ပြီးထွန်းထားတဲ့ ခွက်တွေကို ပစ်ချပြတာ တဲ့လေ။

    အဖြစ်ကတော့ မနှစ်ကနဲ့မတူပါဘူးဆိုသလိုဘဲ၊ ရပ်ကွက်ရုံးကနေ မ/ဒဂုံရဲစခန်းကိုညနေ၆နာရီခွဲအရောက်သွားရမယ်တဲ့။ ကျမတို့လမ်းထဲမှာ ကျမတို့အိမ်ရယ်၊မျက်စောင်းထိုးတစ်အိမ်ရယ်နဲ့ဖမ်းခံထိတာပါ။ မိန်းမဆိုလို့ ကျမနဲ့တစ်လမ်းကျော်က ကျောင်းဆရာမအစ်မကြီးရယ် နှစ်ယောက်ထဲ။ဆရာမယောကျ်ားက သူကြောက်လို့ မလိုက်ရဲဘူးတဲ့လေ။ အဲ့ဒီလိုလဲ ရဲစခန်းသွားရမယ် လဲဆိုရော ဝက်ပေါတို့ရုံးက ကျမတို့ရဲ့အိမ်နီးနားချင်းမိတ်ဆွေတွေလိုက်ချလာကြတာမို့ ကျေးဇူးတင် ရပါတယ်။ စောင့်ရှောက်တတ်တဲ့ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့နေခွင့်ရတာ အလွန် ကံကောင်းတာပါ။ (ဦးအောင်ရှိန်၊ဦးသိန်းမြင့်နဲ့ ဦးတင်အောင် တို့ကိုအထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်။) ပျော်ပျော်ပါးပါး ဒိုင်နာကားကြီးစီးလို့ မီးချိတ်လို့အဖမ်းခံထိတဲ့လူက ၁၁ ယောက်၊ ရဲစခန်းကို အာမခံလိုက်တဲ့လူတွေက တစ်လှေပေါ့။ ရဲစခန်းရောက်တော့ အမှုဖွင့်တာပေါ့၊ ပထမဆုံး- အမည်၊ အသက်၊ အဖအမည်၊ နေရပ်လိပ်စာ။ နောက်စားပွဲကျတော့လဲ – အမည်၊အသက်၊ အဖအမည် ၊နေရပ်လိပ်စာ။နောက်ထပ်လဲ – – – – — – -။နောက်ထပ်လဲ – – – -။အလုပ်လုပ်တာ အတော်စေ့စပ်သေချာတာလို့ပြောချင်တာပါ။ ဒီလိုနဲ့ ည၁၂နာရီထိုးသွားတယ်၊ စခန်းမှူးမရှိလို့ မနက်ကျမှ အာမခံပေးမယ် ဆိုတော့ ၊ လိုက်လာတဲ့လူတွေက “တောင်းပန် တိုးလျှိုး ညှိ” ယူတော့မှဘဲ အာမခံနဲ့အိမ်ပြန်ရပါတော့တယ်။ အသွားတုန်းကလို ကားကြီးနဲ့ မဟုတ်ပေမဲ့လဲ၊ အပြန်ကျတော့ ပျော်ပျော်ပါးပါး ၉၆၉၃ (ကိုယ့်ခြေထောက်ကိုယ်သုံး) ပြီးပြန်လာကြတာ။

    ဒါနဲ့ တရားရုံးမှာအစစ်ခံဖို့ သွားရမယ်ဆိုတော့၊ ကိုယ့်အစီအစဥ်နဲ့ကိုယ်လာပါ့မယ်ဆိုတာ မရပြန်ပါဘူး။ အချုပ်ကားနဲ့သွားရမယ်တဲ့။ အမှုတော့အမှုဘဲ၊ ဒါပေမဲ့ အချုပ်ကားကြီးနဲ့တော့မသွားချင်ဆိုတော့ အင်း “ညှိ ” ပြီး၊ ကားတစ်စီးငှားသွားရပြန်ပါတယ်။ ” ညှိ ” တဲ့စကားလုံးလေးဟာ အတော် တန်ဖိုးရှိလှတာပါလား။ တရားရုံးရောက်တော့လဲ ရုံးချိန်းခဏ၊ခဏမသွားနိုင်တာကိုလဲ ” ညှိ ” ယူရတာပါဘဲ။ “မီးခိုးချိတ်တဲ့အမှု” ဒဏ်ငွေဆောင်ရတာက ၁၂၅ကျပ်၊ ကျမကုန်သွားတာက တစ်သောင်းကျပ်နီးပါး။ ပညာပေးခံရတာကအဆစ်။ သက်သေခံပစ္စည်း ဓါတ်တိုင်နဲ့အိမ်ကိုသွယ်တဲ့ ဆားဗစ်ကြိုးကိုပြန်လိုချင်ရင်လျှောက်လွှာတင်ရမယ်ဆိုတော့ ၊ ထပ် “ညှိ” ရမှာသိပ်ကြောက်လို့ ပြန်မယူတော့ပါဘူး။ ကျမတို့မှန်လိုက်တာ။ မီးလာသွယ်ပေးတဲ့အခါအဆင်သင့်ဖြစ်အောင် 7029ကြိုးအသစ်လေးတစ်ခွေဝယ်ထားလိုက်တာပေါ့။ အသစ်တောင်ရသေးတယ်။

    အော် – ညှိခြင်းပညာ* တတ်ခဲ့ရတာက အမြတ်။ ကောင်းလေစွ၊ ကောင်းလေစွ။

  • လွမ်းလို့ပါ

    ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

    ဘဝဆိုတာ တိုက်ပွဲတစ်ခုလို့ဆိုကြလို့ – – – ဒီတိုက်ပွဲလောက်ပြင်းထန်တဲ့တိုက်ပွဲတော့ရှိမှာမဟုတ်ပါဘူး။ စစ်မြေပြင်မှာမှ ရန်သူနဲ့သူသေ၊ကိုယ်သေ ရင်ဆိုင်တိုက်လို့ရနိုင်သေးတယ်။ ကိုယ်တို့ မိသားစုအဖို့မှာတော့ ထိုးနှက်ချက်က ရက်ရက်စက်စက်မို့ ဘယ်ခါတွေးတွေး ရင်ထဲမှာနာနေတာပြောမပြတတ်အောင်ပါဘဲ။ မောင်လေးအငယ်ဆုံးလေးကို သားလေးလို စောင့်ရှောက် ခဲ့ရတာပါ။ သူက ဆယ်တန်းအောင်ပြီး၊ မိတ္ထီလာလေတပ် စက်မှုသင်တန်းကျောင်းမှာသင်တန်းတက်နေစဥ်ကအသဲရောင် အသားဝါလဲဖြစ်၊ ငှက်ဖျားလဲဖြစ်ဘူးတာမို့ အမြဲဂရုစိုက်နေတဲ့ကြားက မကြာခဏဖျားတော့ ဆေးခန်းတွေပြတာပါဘဲ။ အစားလဲမက်တော့ ရင်ပြည့်လို့များလား၊ အူရောင်တာလားနဲ့ဆေးခန်းတွေပြပြီးအမျိုးစုံအောင်ကုကြတာပါဘဲ။ မောင်လေး မိတ္ထီလာမှာသင်တန်းတက်နေတုန်းကဆိုရင်၊ သူက အမေ့ကိုနှစ်လတစ်ခါလောက်ငွေ ၅၀ကျပ် ပို့ ပို့ပေးတတ်တာ။ ဒါပေမဲ့ အစ်မတွေကတော့ သူ့ကိုလူကြုံရှိတ်ိုင်း စားစရာ၊ ပိုက်ဆံတွေပို့ပေးရတဲ့အပြင်၊ အစ်ကိုဖြစ်တဲ့ မောင်လေးဝင်းမောင်က မုံရွာကပြန်လာတိုင်း၊ သူ့ညီလေးကို ပိုက်ဆံပေး၊ တပ်ပြင်မှာသူကြိုက်တတ်တာတွေကို လိုက်ပြီး ကျွေးတတ်သေးတာ။ လူကြုံရှိလို့ကတော့ ငါးခြောက်လေးတွေဆို အသားချည်းဘဲ ၃လက္မလောက်အတုံးလေးတွေ စားချင်တဲ့အချိန်ဖုတ်ခိုင်းပြီး စားလို့ရအောင်တစ်မျိုး၊ဗလချောင်ကြော်၊ ပုဇွန်ထုပ်ကို မုန့်နှစ်နဲ့ကြော်ပြီး စက္ကူဘူးခွံမှာစီပြီးထည့်တာကတဖုံနဲ့ စားစရာ ကိုပို့ပေးကြရတာ။ အဲ့ဒီအချိန်က တယ်လီဖုံးတွေဆက်ဖို့လဲခက်ခဲတော့၊စာတိုက်ကစာဘဲမျှော်ကြရတော့တာပါဘဲ။ သူစာပြန်ရေးရင် “မမရေ၊ ပို့ပေးလိုက်တဲ့စားစရာတွေကတော့ တပ်ထဲမှာ သူဆွဲကိုယ်ဆွဲနဲ့ တစ်နေ့ထဲပြောင်ရော” တဲ့လေ။ ကျမတို့မောင်နှမတွေက အစားကောင်းဆိုသူများကိုသိပ်ကျွေးချင်တာ၊ဖွက်မစားတတ်ကြဘူး။ (အဖေသင်ထားတာလေ။ ဧည့်သည်များ ထမင်းစားချိန်ရောက်လာလို့ကတော့၊ ကျွေးသာကျွေး၊အဖေ့ဖို့ မကျန်ရင်နေပစေ- လို့။)

    တခါများ ဖိုးချိုရဲ့တပ်ကလူကြုံလာတော့ အိမ်မှာဘဲတည်းခိုင်း၊ကျွေးမွေးပြီး၊ ပြန်တော့လဲ လမ်းစားဖို့စားစရာတွေလုပ်ပေးပေါ့။ မောင်လေးကိုစောင့်ရှောက်ဖို့လဲမှာရတာပေါ့။ ဧည့်သည်က ပြန်ခါနီး မမတို့ကိုကြည့်ပြီးစိတ်မကောင်းတာတဲ့။ ဖိုးချိုက မပြော ရဘူး – မှာလိုက်လို့ မပြောတာ။ မောင်လေး အသဲရောင် အသားဝါဖြစ်လို့ ဒီရက်ထဲ ဆေးခွင့်နဲ့နားနေရတယ်လို့ပြောပြရှာကြတာ။ အစ်မတွေဘဲ ချက်ချင်းလိုက်မယ်ပေါ့။ မုံရွာက ဆန်လာတင်တဲ့ဦးမြဟန်က အမတို့တစ်ရက်ဘဲစောင့်ပါ။ မနက်ဖန်ကားနဲ့ လိုက်ခဲ့ရင်ရတယ်ဆိုလို့၊ ၁၀ ဘီးကားကြီးခေါင်းခန်းကထိုင်ပြီးညီအစ်မ၃ ယောက်လိုက်သွားကြတာပေါ့။ ညောင်လေးပင်အိမ်မှာသူငယ်ချင်းစိန်စိန်အုံးကိုလဲ ဝင်ပြီးခေါ်လိုက်သေးတယ်။ ၁၀ဘီးကား၂စီးဆိုတော့ကျမတို့ ညီအစ်နဲ့သူငယ်ချင်း၄ယောက်ကတစ်စီး၊ ဦးမြဟန်ကနောက်တစီး။ မောင်လေးကိုစိတ်ပူလို့သွားကြတာပေမဲ့ သာဝတ္ထိက ထမင်းဆိုင်မှာ ထမင်းစားရတာကောင်းလိုက်တာ။ အရံဟင်းလေးတွေစားခဲ့ရတာကိုမမေ့ဘူး။ မိတ္ထီလာရောက်တော့ညနေစောင်းလေး။ ကျမတို့ကို မြို့ထဲမှာချထားပေးခဲ့တော့၊ မိတ္ထီလာချည်စက်ကို မြင်းလှည်းငှားပြီး ၄ယောက်သား သွားလိုက်ကြတာ၊အိမ်လိပ်စာလဲမသိ။ ချည်စက်ဝန်ထမ်းအိမ်ယာမှာ အန်တီအေးတို့အိမ်လို့မေးရင်ရတယ် ဆိုတဲ့ မောင်လေးပြောစကားကိုမှတ်ထားပြီးသွားကြတာပါ။ ရောက်လဲရောက်ရော သိပ်ကို ပျူငှာပြီးချစ်စရာ ကောင်းတဲ မိသားစု နဲ့ဆုံကြရတာမို့၊ နေခဲ့တဲ့ ၃/၄ရက်လောက်စိတ်ချမ်းသာရပါတယ်။ မိုးချုပ်မှရောက်သွားတာတောင် ရှိတာလေး နဲ့ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးလိုက်တာ၊မောင်လေးကိုလဲ သူတို့ ရဲ့သားလေးကိုစက်ဘီးနဲ့ပြေးခေါ်ခိုင်းလိုက်သေး။ တပ်နဲ့ကအတော်လှမ်းတယ်ဆိုတာ သိရတော့ ကလေးကိုစိတ်ပူလိုက်တာ။ ကျမတို့ရေမိုးချိုးပြီးလို့ ထမင်းစားပါဆိုတော့လေ စိန်စိန်အုံးနဲ့မိမာက ဆန်ကနီနီကြီးနော်၊ စားနိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ တီးတိုးပြောနေကြသေးတာ။ ဟင်းရွက်စုံဟင်းချိုလေး၊ ဝက်သားပြုတ်ထားတာလေးကို ခပ်ပါးပါးလေးတုံးပြီးငရုပ်သီးလေးနဲ့တစ်ခွက်၊စိမ်းစားငပိကြော်လေးနဲ့စားလိုက်ကြတာ၊ ဆန်နီနီကြီးဆိုတဲ့ နှစ်ယောက်ကတောင် ကောင်းလွန်းလို့ပါတဲ့။ မောင်လေးလဲရောက်ရော ကျမတို့စားလို့ ကျန်တဲ့ထမင်း ခဲလေးကို “သားစားဦးမယ်” ဆိုပြီး စားတော့တာပါဘဲ။ခု ဒီစာကိုရေးရင်းနဲ့တောင် သရေယိုမိသေးတယ်။

    နောက်နေ့မနက် မောင်လေးကစျေးသွားဖို့အစောကြီးလာခေါ်တာနဲ့ စျေးတန်းလေးကိုလျှောက်ကြတာပေါ့။ “မမရေ အန်တီအေးတို့အိမ်ကို ဆန်လေးဝယ်ပေးပါနော်” တဲ့ ။ “သားကအမြဲစားတတ်တာ” လို့လဲပြောသေး။ မန်ကျည်းဖူးလေးတွေ အဆုပ်လိုက်လေးရောင်းကြတာချစ်စရာကောင်းသေးတော့။ ဆန်၊ဆီနဲ့ အမဲသား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်စုံ အောင်ဝယ်ပြီး အိမ်ပြန်ရောက်တော့ အန်တီအေးက ဖိုးချိုကိုဆူလိုက်တာ။ မောင်လေးကိုချစ်ကြတယ်၊ သူကဖင်လဲပေါ့တယ်။ကြက်စာလဲ ကျွေးပေးလိုက်တာဘဲ၊ရေခပ်စရာရှိလဲကူခပ်ပေးလိုက်တာဘဲမို့။သူ့သားသ္မီးလေးတွေလိုဘဲ- တဲ့။ ကျမတို့ ၄ယောက်မိတ္ထီလာ ကနေ မုံရွာကိုဆက်သွားကြတာပေါ့။အင်မတန် ခြေရှည်ကြတာလေ။ မုံရွာလဲရောက်ရော မိမာက ပူလှချည်ရဲ့ ချက်ချင်းပြန် ပါ့မယ်ဆိုပြီး အော်ငိုတာ။ သူကနဲနဲမှ သီးမခံတတ်တာ။အလိုလိုက်ခံထားရတာမို့။ မုံရွာဘုရားဖူးပြီး မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ကအန်ကယ် ဦးထင်ဇော်အိမ်ကိုပြန်လာကြတာ၊ ဟားဟား ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲနဲ့ တိုးနေလို့ ရွှေမန်းဇာတ်ရုံကို အန်ကယ်က သူ့သ္မီးလေး၂ယောက်နဲ့အတူလိုက်ပို့ပေးသေးတာ။ပွဲတော့မကြည့်ရပါဘူး။ ရွှေမန်းဝင်းမောင်တို့ ချမ်းချမ်းတို့ ဦးဆန်းတို့ကိုနှုတ်ဆက်ရုံဘဲ ဇာတ်ရုံကိုသွားခဲ့ကြတာပါ။ အန်ကယ်ကလေ အပြန်ရထားပေါ်မှာစားဖို့ ပေါင်မုန့်ကြော် ပေးသေးတာ။ အန်တီကဆိုရင်ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးတာများ၊အန်တီချက်ကျွေးတဲ့ ငါးပတ်မွှေကစားကောင်းလွန်းလို့ ခုချိန်ထိမမေ့ဘူး။(ငတ်ကြီးကျလိုက်တာလို့မပြောကြနဲ့နော်။အစားမက်တာပါ။) ပြောဘူးတယ်လေ။ တောင်ငူရောက်တော့၄ယောက်ကိုထမင်းတစ်ထုပ်ဘဲဝယ်စားဖို့ ပိုက်ဆံကျန်ပါတယ်- ဆို။ ဘူတာရောက်တော့ ကားငှားစီးပြီး အိမ်ကပိုက်ဆံတောင်းပြီး ကားခပေးခဲ့တဲ့အဖြစ်။

    ဖိုးချိုလေးက သင်္ကြန်ပြီးစကထဲက တရှောင်ရှောင်နဲ့ နေမကောင်းဖြစ်လိုက်တာ၊ ဒီဇင်ဘာလဆန်းလောက်ရောက်တော့ ဆေးရုံတင်လိုက်ရတော့တာပါဘဲ။ ကျမရဲ့အလုပ်ရှင်ဦးမျိုးထွန်းနဲ့မသိုက်၊ ဦးဝင်းထင်နဲ့ မေပြုံးမြင့်၊ ညီမလေးမျိုးမျိုးတို့ ဝိုင်းဝန်းကူညီမှုနဲ့ ဂျပန်ဆေးရုံကိုတင်ဖြစ်တာပါ။ မောင်လေးက လုံးဝဆေးရုံမတက်ချင်ပါဘူး။ အိမ်မှာအမေတစ်ယောက်ထဲဖြစ်နေမှာစိုး ရိမ်ရှာတာပါ။ မောင်လေး စိတ်မပူနဲ့ -ဆိုပြီး၊ အမေ့ကိုအစ်မဝမ်းကွဲ ဒေါ်ခင်သန်းဆွေရဲ့အိမ်ကိုပို့ထားပြီး၊ ဝက်ပေါနဲ့ကျမကနေ့ရော ညပါဆေးရုံမှာနေကြတာပါ။ အမေ့မွေးစားသားတွေ ဖြစ်တဲ့ အောင်အောင်၊ တင်မျိုး၊ မျိုးဆင့်၊ အောင်ရဲထွဍ်လေးတို့ကလဲ ညရေးညတာ မမတို့နှစ်ယောက်ထဲ- ဆိုပြီးဆေးရုံလိုက် စောင့်ပေးကြပါတယ်။ ဆေးရုံပေါ်ရောက်ပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာဘဲ၊ တစ်ပါတ်လောက်ဘဲလို့ဆရာဝန်ကပြောလိုက်လို့ခံစားရတဲ့ ခံစားမှုမျိုးဟာလေ၊ ရင်ထဲက ကလီစာတွေဆွဲနှုတ်ခံလိုက်ရသလိုပါဘဲ။ ဒါပေမဲ့လို့ မလုပ်ကောင်းတာ၊လုပ်ကောင်းတာတွေ ဘေးချိတ်ပြီး၊ ဘယ်လိုစီစဥ်ရင် ဘယ်လောက်ကုန်ကျစရိတ်ဆိုတာမျိုးကစလို့ စုံစမ်းမေးမြန်းထားရတာပါ။ သူ့ခမြာလေ ဆေးတွေ၊ သွေးတွေကလဲသွင်းလိုက်ရတာ၊ အစာပိုက်ကို ဆွဲဖြုတ်မှာလဲစိုးရိမ်ရနဲ့ သောကတွေ။ ဝင်းမောင်လေးကမဆုံးခင်၃ရက်လောက်ကျတော့ ကော့သောင်ကရောက်လာလို့၊ သူတို့ညီအကိုတွေ့လိုက်ရပါသေးတယ်။ အဲ့ဒီတော့ အမေနဲ့ဝင်းမောင်ကို ငြိမ်းငြိမ်းတို့အိမ်ကိုပြောင်းပြီးနေခိုင်းရပြန်ပါရော။ အဲ့ဒီအချိန်လေးမှာဖိုးချိုလေးသတိပြန်ရလာလို့ အမေ့ကိုခေါ်ပေးခိုင်းရှာတယ်။ တူလေးထင်လင်းကျော်ကဆေးရုံက်ုလိုက်ပို့ပေးရှာလို့ အမေ့ကိုမောင်လေးကန်တော့လိုက်ရရှာပါသေးတယ်။ 23- 12-1998 နံနက် ၆နာရီမှာတော့ မောင်လေး ကျမတို့ကို အပြီးထားခဲ့ပါပြီ။ ဖိုးချိုလေးဆေးရုံတက်နေစဥ် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြသူအားလုံး၊ ရပ်ကွက်ထဲက ရက်လည်တဲ့နေ့တိုင်အောင်မိသားစုသဖွယ်ဝိုင်းဝန်းကူညီသူအားလုံးကို မမေ့မလျော့ ကျေးဇူးတင်နေပါတယ်။ ဖိုးချို ရက်လည်ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့မှာတော့ မောင်လေးဝင်းမောင် ကော့သောင်ကိုပြန်သွားရပါတယ်။ သူကလဲ ကျောက်ကပ်မကောင်းလို့ ရနောင်းဖက်မှာဆေးကုနေရတယ်ဆိုတာကို ဖုံးဖိပြီး၊ပြန်သွားရှာတာပါ။

    ဖိုးချိုလေး ရက်လည်ပြီး၊ နောက်ရက်ဘဲညီအမနှစ်ယောက်လုံး အလုပ်ပြန်ဆင်းရတာဆိုတော့ အိမ်မှာ အမေတစ်ယောက်ထဲကျန်ခဲ့ရရှာတာပါ။

    6-1- 1999 နေ့မှာ ဝင်းမောင်နေမကောင်းဘူး-လို့သူ့ယောက်ဖလေးကဖုံးဆက်လာတာပါ။ လောလောဆယ်တော့ ငိုဖို့ကလွဲလို့မစဥ်းစားမိပါဘူး။ တခါမှမရောက်ဘူးတဲ့အရပ်၊ လေယာဥ်လက်မှတ်ရဖို့ကလဲ ခက်ခဲနဲ့ ဘာကစပြီးလုပ် ရမှန်းကိုမသိတော့တာ။ နောက်တော့ ဝက်ပေါရုံးက သူ့မိတ်ဆွေရဲ့ယောကျ်ားကိုအကူအညီတောင်းရပါတော့တယ်။ ၁၈ရက်နေ့ညနေကျမှ ကိုဒေးဗစ်က လေဟာဥ်လက်မှတ်ရပြီဆိုလို့။ (တကယ်ကျေးဇူးတင်ရပါတယ်။) ၁၉ ရက်နေ့ ကွင်းချိန်းက နံနက်၅နာရီ-တဲ့။ ဒဂုံအိမ်ကနေ မိမာနေတဲ့ ကြည့်မြင်တိုင်၊ နိဗ္ဗာန်လမ်းအိမ်ကို အဝတ်အစားတွေ ကျွတ်ကျွတ်အိပ်နဲ့ ထည့်ပြီး အမြန်ပြေးရတော့တာပါဘဲ။ တစ်ယောက်ထဲ မိုးချုပ် တက္ကစီကလဲငှားမစီးရဲပါဘူး။ အဲ့ဒီတုန်းက ဒဂုံကနေ၊ကြည့်မြင်တိုင်ကို ကားနှစ်ဆင့်ပြောင်းစီးရပါတယ်။ ၁၉ရက်နေ့နံနက်၄နာရီမှာ မိမာနဲ့ သူ့ခင်ပွန်းမောင်သိန်းထိုက် တို့ကလေယာဥ်ကွင်းကို လိုက်ပို့ရှာကြတာ။ ကော့သောင်ကို၁၁နာရီလောက်ရောက်တော့ ကားသမားတွေကိုမေးရတာပေါ့။ ကံကောင်းတော့ မောင်လေးကိုသိတဲ့သူမို့ အိမ်ရှေ့အရောက်လိုက်ပို့ပေးရှာပါတယ်။ကျေးဇူးတင်လိုက်တာ။ ရုံးက ဦးဝင်းထင်စိတ်ပူလို့ပြောတဲ့ “ကော့သောင်ကိုမရောက်ဘူးဘဲနဲ့၊ မမိတော့ ရောင်းစားခံရတော့မှာဘဲ” ဆိုတာကိုလဲသတိရပြီး၊ကြောက်မိပါတယ်။

    ကျမရောက်တော့လေ “အစ်မကဘာလို့လိုက်လာတာလဲ၊အိမ်မှာအမေနဲ့ဝက်ပေါနှစ်ယောက်ထဲရယ်” လို့ ဒရင်းဘက် ပေါ်ကထလာပြီး၊ အစ်မကိုကြိုရှာတယ်။ သူ့မိန်းမက “အဲ့ဒါ ဒေါ်မိလား၊မဝက်လား” လို့မေးတော့ ၊ သူက “ဒေါ်မိ ဟဲ့၊ ငါ့အစ်မအကြီးဆုံး၊ငါတို့အမေလိုဘဲ” လို့ပြောတာ။ “အစ်မချက်တဲ့ ငါးပြေမ အချဥ်ဆီပြန်လေးစား ချင်လိုက်တာ” လို့လဲပြောရှာတယ်။ (ကျမတို့မောင်နှမတွေကအလွန်သံယောဇဥ်ကြီးကြတာ။ သမုဒယတွေပေါ့။)

    ကျမ ကော့သောင်ရောက်ပြီး၃ ရက်မြောက်နေ့မှာဘဲ၊ မောင်လေးဝင်းမောင်က ကျမတို့ကို ခွဲသွားပြန်တာပါဘဲ။ 22-1-1999 ည၉ နာရီတိတိပါ။ သူတို့ဆီမှာ ၅ရက်နဲ့ရက်လည်ပြီး၊၇ ရက်မြောက်နေ့မှာ လေယာဥ်လက်မှတ်ရလို့ ရန်ကုန်ကိုပြန်လာတော့ အမေ့ကို ဘယ်လိုပြန်ပြောရမလဲ-ဆိုတဲ့ အတွေး တသီကြီးနဲ့ ပြန်ခဲ့ရပါတယ်။ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် တစ်လတိတိဘဲ ခြားပြီးထွက်သွားခဲ့ကြတာ။ ဝင်းမောင်ကို သင်္ဂြိုလ်တဲ့အေးရိပ်ငြိမ်သုသာန်က တောင်ပေါ်မှာ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေ လဲရှိတော့လေ၊- – – – ဖိုးချိုလေးနေမကောင်းဖြစ်နေစဥ်က “ကိုကြီး(ဝင်းမောင်)ကိုတွေ့ချင်လိုက်တာလို့ပြောတော့၊ မောင်လေး ဘာလုပ်ချင်လို့လဲ- လို့မေးရတာပေါ့။ အဲ့ဒီတော့လေ မောင်လေးက “သားတို့ကိုဆရာတော်ကခေါ်နေပြီ၊တောင်ပေါ်မှာ ကိုကြီးကလမ်းမသိလို့ သားကပြောပြရမှာ”လို့ဆိုတာလေးကို ကျမငိုရင်းနဲ့ သတိတရ ခေါင်းထဲရောက်သွားမိပါတယ်။ ဘာမှန်းတော့ မသိပေမဲ့ သူတို့ညီအစ်ကိုက ပတ်သက်ဆက်နွယ်ဘူးတဲ့ အထုံရေစက်တွေများလား – လို့။ ဝမ်းနဲ့လွယ်မွေးခဲ့ရတဲ့အမေလေ ရူးမသွားတာကံကောင်း။တရားအလုပ်တွေလုပ်ထားလို့သာဖြေနိုင်ရှာတာ။သူတစ်ယောက်ထဲ နေ့လည်ဖက်အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့အချိန် မျက်ရည်ကျရင် “ငါ၊ ဘယ်ဘဝက သားကိုလွမ်းလို့ ငို နေမိပါ လိမ့်” ဆိုပြီး ၊ဖြေရရှာတယ်တဲ့။

    ဒီဘဝမှာဆုံခဲ့ရတဲ့မောင်လေးတွေအေးငြိမ်းရာဘုံဘဝရောက်ကြပါစေ။

    ကိုယ့်မျက်စေ့ရှေ့မှာ၊ ကိုယ့်လက်ပေါ်မှာဆုံးသွားတဲ့ကလေးတွေအတွက်တောင် ၂၃နှစ်ကြာတဲ့အထိ ဝမ်းနည်းမဆုံး ၊ခံစားနေရတုန်းဆိုတော့၊ ဆုံးပြီလို့ဆိုလို့သာ သိလိုက်ရသူတွေ၊မမြင်လိုက်ရသူတွေအတွက်တော့ – – – – – –

    သေသူကို ရှင်သူက “တ”နေရတာပါလား။

    ။မှတ်ချက်။ ။ ဒီစာရေးဖို့ကိုအတော်အားယူရပါတယ်။မနေ့က မရေးဖြစ်တာ နားလည်ပေးကြပါနော်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

    ဖိုးချို(သက်နိုင်) – – – ၃၃ နှစ်။

    ဝင်းမောင်(ဝင်းအောင်) – – -၃၉ နှစ်။