Category: Mi Aung

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

ဆိုင်းသံကြားရင်၊ မကတတ်လို့သာ ထပြီးမကတတ်ပေမဲ့၊ပွဲကြည့်ချင်တာထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ။ ငယ်တုန်းကတော့ အမေကတစ်နှစ်ကို၂ချီလောက်တော့ သူကိုယ်တိုင်ဇာတ်ပွဲကိုလိုက်ပို့တတ်ပါတယ်။ အမေက ရွှေမန်းတင်မောင်ဇာတ်ပွဲကိုတစ်ချီ၊ မြို့တော်သိန်းအောင်ဇာတ်ပွဲကိုတစ်ချီ နှစ်တိုင်းလိုက်ပို့ပေးတတ်တယ်။ သူကမြို့တော်သိန်းအောင်ဇာတ်ထဲက လူရွှင်တော်ပေါစံနဲ့ ကြယ်နီကိုသိပ်သဘောကျတာ။ အိမ်ပြန်ရောက်ရင်ပြောပြောပြီးရယ်တတ်သေးတာ။ (အမေနဲ့ပွဲကြည့်ရင် ဖျာ၆ချပ်လောက်ဝယ်ထားပြီး၊စားစရာတွေလဲခြင်းနဲ့ထည့်၊ ခေါင်းအုံးတွေလဲထည့်ပြီးဘေးပတ်ပတ်လည်မှာချထားတတ်တာ။ သူ့ကလေးတွေကို ကိုယ့်နောက်ကလူတွေ စကြနောက်ကြမှာစိုးလို့တဲ့။ အမေကပွဲထဲရောက်ရင် ကျမတို့ကျောနောက်မှာအိပ်နေပြီး၊
နှစ်ပါးသွားကြမှ လူပျက်ပျက်တာထကြည့်တတ်တာ။ မှတ်သားစရာတွေပါတယ် လို့လဲပြောတတ်သေး။)

ကျမ၁၀တန်းလောက်ထင်ပါရဲ့။အိမ်ရှေ့အိမ်မှာနေကြတဲ့အမြိုင်(ဒေါ်ကျင်မြိုင်-ရတနာမြိုင်ကားပိုင်ရှင်)က ရွှေမန်းဇာတ်ပွဲကြည့်ဖို့လာခေါ်တာ။ သူတို့အိမ်မှာလဲ ကျမတို့ညီမတွေနဲ့ရွယ်တူမိန်းကလေး(အညို၊ဖြူဖြူဝင်း၊- – -)သ္မီးတွေရှိလို့လိုက်ပို့တာပါ။ သူတို့ကားကြီးနဲ့ ခရီးထွက်ကြရင်လဲ ဝက်ပေါ၊မိမာနဲ့ဖိုးချိုကလိုက်သွားနေကြစမြဲပါဘဲ။ အဲ့ဒီပွဲကြည့်ဖို့ကို လုံးဝမလိုက်ရ၊ တစ်ချက်လွတ်အမိန့်အပြင် ကျမနဲ့ဝက်ပေါကို ရိုက်တာမှလှေခါးမှာချောင်ပိတ်ပြီးတော့ပေါ့။ သတိရတိုင်းကို ထရိုက်တာ။ အမေ့ရဲ့”မူ”က “ဘယ်သူလာခေါ်ခေါ် ညည်းတို့ကမလိုက်ဘူးလို့ပြောရမယ်၊ အမေရေ လိုက်သွားရမလား လို့မေးရင်တော့ သေဖို့သာပြင်လို့” ပြောထားတာ။ တစ်သက်စာပါဘဲ။

ဒါပေမဲ့ ကျမလဲအလုပ်လုပ်နေပြီ၊ ကိုယ်ပိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့အချိန်လဲရောက်ပြီဆိုတဲ့အချိန်ကျတော့ ညီအစ်မသုံးယောက် ရန်ကုန်မှာပွဲရှိတယ်ဆိုတဲ့အသံကြားတာနဲ့ ညစဥ်ကြည့်ကြတော့တာပါဘဲ။ အမေကတခါတရံဘဲ “ညည်းတို့မလွန်ဘူးလားအေ၊ကျန်းမာရေးထိခိုက်မယ်နော်”ဆိုတာမျိုးလောက်ဘဲပြောတတ်တော့တာ။

ဝက်ပေါနဲ့မိမာကတွတ်ထိုးပြီဆိုရင်တော့၊ ဖျာလက်မှတ်ဝယ်ဖို့ပါဘဲ။ ဇာတ်စင်ရဲ့အလယ်တည့်တည့် ရှေ့ဆုံးကရမှ သူတို့ကကြိုက်တာ။ ပြည်ထောင်စုပွဲများဆို ဖျာလက်မှတ်ကို ညစဥ်အတွက်ဝယ်ထားတတ်သေးတာပါ။ ညောင်လေးပင်က ကျမသူငယ်ချင်းစိန်စိန်အုံးကိုလဲလှမ်းခေါ်လိုက်ကြသေးတာ။ ဖျာတစ်ချပ်ကိုလေးယောက်ထိုင်ကြည့်ရတာအတော်ဘဲမို့။ သစ္စာမေတ္တာရွှေမန်းသဘင် ဇာတ်တစ်ခုဘဲကြည့်တာနော်။ ကျမက PICမှာအလုပ်ဝင်လုပ်နေပြီဆိုတော့၊ ကျမ ရုံးကနေအိမ်ကိုပြန်ရောက်တာနဲ့ကမန်းကတမ်းရေချိုးပြီး၊ ဇာတ်ပွဲရုံကိုသွားကြတော့တာပါဘဲ။ အဲ့ဒီတော့လဲအမေကပြုံးပြီး
သဘောကျနေတတ်တာ။ မနက်ဖက်ပွဲကြည့်ပြီးပြန်လာရင်တော့ မင်းသားတွေကြဲတဲ့ပန်းတွေအမေ့ကိုပေးလိုက်ရင် သူ့ခေါင်းမှာပန်လိုက်တာ။အမေက ပန်းကြိုက်တယ်။(အမေနဲ့များလမ်းသွားလို့ကတော့ ပန်းမြင်ရင် မနေနိုင်မထိုင်နိုင်ခူးတတ်လို့ အမြဲသတိထားရတာ။ပြည်သူ့ဥယျာဥ်လိုနေရာမျိုး၊မေမြို့ရုက္ခဗေဒဥယျာဥ်တို့လိုနေရာမျိုးတွေမှာပေါ့။)

တခါတလေ သံလမ်းမှာရွှေမန်း က တယ်ဆိုရင် နုနု (Mary Yie Sein) တို့သားအမိရယ်၊ မမွှေးတို့ညီအစ်မနဲ့ သူ့ဆိုင်ကကလေးမလေးတွေရယ်နဲ့အပြေးသွားပြီးကြည့်လိုက်ကြပါသေးတယ်။ ပျော်စရာအချိန်တွေမို့မမေ့ပါဘူး။ စိတ်ညစ်ရတဲ့အချိန်တွေကိုတော့ မေ့ထားပစ်လိုက်တာကောင်းပါတယ်။

ပွဲကြည့်တဲ့အကြောင်းလေးရေးတော့ တောင်းပန်ရမည့်သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်ရှိပါသေးတယ်။သူက ကျမတို့ပွဲကြည့်မယ်ဆိုရင်သူ့ကိုတခါဘူးမျှ လိုက်ခဲ့ဖို့မခေါ်လို့ ဝမ်းနည်းတာ သူ့အမေကိုပြောပြီးတောင်ငိုရပါသေးဆိုလို့။ တကယ်တော့ သူကသူ့အိမ်ထောင်နဲ့ကလေးတွေနဲ့မို့၊ နင်ပွဲလိုက်ကြည့်ပါလားရယ်လို့ သတိလက်လွတ် မမေးခဲ့မိတာ ကျမအမှားပါ။ကိုယ်လဲပွဲကြည့်ပြီး မနက်အိမ်ပြန်ရောက်ရင်ခဏအိပ်၊ရေမိုးချိုးပြီးအလုပ်ကိုပြေးရသေးတာ။ သူကဘားလမ်းဆေးခန်းကအပြန် အိမ်ကိုလာတဲ့အချိန်က ကိုယ်နဲ့လွဲဆိုတာမျိုးတွေကြောင့်ပါ။
စိတ်မဆိုးပါနဲ့ မစိန်ရည် ၊ဆရာဝန်မသူငယ်ချင်းလေးရယ်။ (တရားဝင် လူသိရှင်ကြားတောင်းပန်တာနော်။)

ညကျရင်ပွဲသွားကြည့်ရဦးမှာမို့၊ အမေ မငြိုငြင်အောင်လဲ မျက်နှာလုပ်ကြရသေးတာ။ ပွဲကြည့်ပြီးပြန်လာရင် ဝက်ပေါလေးခမြာ ကြည့်မြင်တိုင်ကန္နားစျေးမှာ ဟင်းချက်စရာတခါထဲဝယ်၊ချက်ပြုတ်ပေး၊ခဏအိပ်ပြီးမှ ရုံးကိုသွားရတာ။ ဝက်ပေါက မြေအသုံးချရေးဓါတ်ခွဲခန်း၊စိုက်ပျိုးရေးမှာ အလုပ်ဝင်လုပ်နေပါပြီ။ အဲ့ဒီအချိန်က အမေစီးပွါးရေးမလုပ်တော့ပါဘူး။

ဝက်ပေါကပြည်ကိုအလုပ်ကိစ္စခရီးထွက်ရမှာမို့မိမာနဲ့သူငယ်ချင်းမခင်ဝင်းတို့ကိုခေါ်သွားတာ။ ပြည်မှာ ရွှေမန်းပွဲကနေတာ နဲ့ကြုံတော့၊ မိမာနဲ့မခင်ဝင်းကို ပွဲကြည့်ဖို့ထားခဲ့ပြီး၊ ဝက်ပေါကရန်ကုန်ပြန်လာရတာပါ။ ပြည်မှာ ကျမတို့ရဲ့အမေလိုနေတဲ့ ဒေါ်ခင်မြင့်အိမ်မှာထားခဲ့တာ။ ပြီးမှပြန်ခေါ်ရတာ။ အဲ့ဒီတင်မပြီးဘူး၊အိမ်ပြန်လာကြပြီး၊ ကဆုန်လပြည့် လယ်ဝေးဖေါင်တော်ချက် ဘုရားပွဲကို ခရီးဆက်ကြသေးတာ။ ညီမတွေအလွန်ကဲပါ့။ ကျမ မပါပါ။ အဲ့ဒါကအမေ့ကိုမပြောဘဲ ကျမကိုဘဲပြောပြီးသွားကြတာ၊ ခေါင်သူကြီးက ဒေါ်စိန်စိန်အုံး၊ ညောင်လေးပင်ကကျောင်းဆရာမ။

အမေသိပြီးတရားဝင်ခွင့်ပြုချက်နဲ့တော့ နောက်တစ်နှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့အမှီ လယ်ဝေးကိုသွားကြတာ။ လယ်ဝေးကဇာတ်ရုံကြီးကလဲကောင်းပါ့။ လယ်ဝေးကသူငယ်ချင်း မစန်း (လယ်ဝေးကကျောင်းဆရာမ) ကလဲ ဖျာလက်မှတ်ကို ကျမတို့ညီအစ်မတွေအကြိုက် ဝယ်ထားပေးရှာတာ၊ (၁၀ )ညတိုင်အောင်ပါဘဲ။ စိန်စိန်အုံးလဲပါသေး။ ညပွဲကြည့်ပြီးလို့များ၊ နေ့လည်နေ့ခင်းနားမယ်မရှိဘူး ရွာနီးချုပ်စပ်ကိုလှည်းနဲ့လည်သေးတာ။ အဲ့ဒါကတော့ ကိုဝင်းမောင်(ရွှေမန်း ဝင်းမောင်) ဆတ်ဆော့ချက်။ သူကစားစရာတွေလဲ လုပ်ကျွေးတတ်သေးတာ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်သူငယ်ချင်း။

အမယ်လေး အပြန်ကျတော့ ကားပေါ်ရောက်ကထဲကအိပ်လိုက်ကြတာ၊ညောင်လေးပင်ရောက်မှ တရေးနိုးတော့တာ။ ပိုက်ဆံအိပ်ကိုလွယ်ပြီးကျောနောက်မှာထားပြီးအိပ်တာပါဘဲ။ အိပ်ယာနိုးတော့ပိုက်ဆံအိပ်က ခုံအောက်တောင်ကျနေလိုက်သေးတာ။ တော်တော်ကဲကြတာပါဘဲ။ အဲ့ဒီခေတ်အခါက ယုတ်မာရိုင်းစိုင်းကြသူတွေ မရှိလို့သာဘဲ။

ကျိုက္ခောက် ဘုရားပွဲ ဆိုလဲသွားကြတာပါဘဲ။ တပို့တွဲလပြည့်ထမနဲပွဲလေ။ မနက်ပြန်ရင်တော့ အမေ့ကို မျက်နှာလုပ်ဖို့ သနပ်ခါးတုံး ဝယ်ပြီးပြန်ခဲ့ကြရတာ။ ကျိုက္ခောက်ဘုရားပွဲမှာ သနပ်ခါးတုံးစပါယ်ရှယ်ရောင်းတာ။ ပြောရရင်တော့ ရန်ကုန်မှာပွဲကတဲ့ရာသီဆိုရင် ကျမရဲ့ညီမတွေက ဘယ်နေရာဖြစ်ဖြစ်သွားကြည့်ချင်ကြတာ။ သွားမကြည့်နဲ့ဆိုရင် မိမာနဲ့ဝက်ပေါကအလုံလို၊ စမ်းချောင်းပဒုမ္မာကွင်းလိုနေရာမျိုးဆိုရင်အိမ်ကနေ မနက်အစောကြီးထပြီး၊ နောက်ပိုင်းဇာတ်ကိုသွားကြည့်ကြတာ။ ပြောရရင်မမောစတမ်းပါဘဲ။ မန္တလေးကအပြန်ပိုက်ဆံပြတ်သွားလို့၊ရထားပေါ်မှာ ထမင်းတစ်ထုပ်ကိုဝယ်ပြီး ၄ ယောက်မျှစားခဲ့ရဘူးပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပျော်တာပါဘဲ။ စိတ်တွေညစ်၊နေရတာမပျော်၊ ဘာလုပ်လို့ဘာကိုင်ရမှန်းလဲမသိဆိုတော့ သူများကိုမထိခိုက်စေဘဲ ပျော်ခဲ့ဘူးတာလေးတွေကိုတွေးလို့ မျှဝေရင်း၊ တဒင်္ဂလေးပျော်ကြပါစေတော့ရယ်လို့ – – – – – -။

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

လျှော်ပြီးသားအဝတ်လေးတွေ ခေါက်ရင်းနဲ့ အင်္ကျီရင်စင်းလေးကိုလက်ကလေးနဲ့သပ်ပြီး၊ အကျအနခေါက်နေတာများကြည့်လို့ကောင်းလှတယ်။

အသေအချာလေးထပ်ထားပြီး၊မီးပူမတိုက်နိုင်ရင်လဲဒီအတိုင်းလေး ယူဝတ်လို့ရအောင်ကို လုပ်ထားတာ မျက်စေ့ထဲကမထွက်ဘူး။ ထမင်း ဟင်းကောင်းကောင်းမချက်တတ်ပေမဲ့ ကျန်တာတော့အတော်ကိုမိန်းမပီသတာ။ စီးပွါးရှာတာလဲသိပ်ဥာဏ်ပြေးတာ။အဲ့ဒါကျမတို့အမေ ဒေါ်ခင်မေ။

(သေသောသူ ကြာရင်မေ့ ဆိုတဲ့စကားကိုတော့ကျမလက်မခံနိုင်ပါဘူး။ နေ့စဥ် အကြောင်းအရာတခုခုတော့တိုက်ဆိုင်နေမှာမို့ အမြဲလိုအမှတ်ရနေမိတာ။အဖေဆုံးတာဆို ၅၃နှစ်နဲ့မောင်လေးနှစ်ယောက်ဆုံးတာ ၂၃နှစ်ရှိသွားပြီ။အမေကတော့ မနေ့တနေ့ကမို့၊သူတို့အားလုံးကိုအမြဲလိုသတိရနေရတာ။)

အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ငယ်ငယ်က အရိုက်ခံရတာပြေးမြင်မိပါသေးတယ်။ အဖေ့ရဲ့ တိုက်ပုံအင်္ကျီကို မီးကျွမ်းအောင်လုပ်ပစ်လိုက်တာ။အမေကလေစိတ်ဆိုးပြီးရိုက်တာများ တအားကိုကြောက်သွားတာ။အဲ့ဒီအချိန်က နောက်ထပ်တိုက်ပုံအင်္ကျီကောင်းကောင်းပြန်ချုပ်ပေးနိုင်ဖို့ ပိုက်ဆံအခက်အခဲရှိတာကို။ အဖေရုံးကပြန်ရောက်တော့”ငါ့သ္မီးကိုဒီမိထွေးမ အရမ်းရိုက်ရသလား” လို့ပြောတော့ ကလေးပီပီ အမေတော့အဆူခံရပြီဆိုပြီးပျော်လိုက်တာ။ ကျမ ၅တန်းနှစ်ကပေါ့။

ကျမတို့အိမ်မှာလျှပ်စစ်မီးမရှိသေးတော့၊ကြေးမီးပူနဲ့တိုက်ကြရတာ။ ထမင်းချက်လို့ကျန်တဲ့ထင်းမီးသွေးလေးကို (ကနစိုထင်းကိုဓါးနဲ့ခွဲ၊နေလှန်းပြီးထင်းနဲ့ထမင်းဟင်းချက်ရပါတယ်။မိုးရွာရင်လှန်းထားတဲ့ထင်းတွေပြန်ပြီးရုတ်ရသေး။) မီးပူထဲထည့်ပြီးမှ မီးသွေးလေးအပေါ်ကတင်လို့ ထင်းမီးခဲရဲ့အငွေ့ကုန်သွားအောင်ယပ်တောင်လေးနဲ့ခတ်ပေးရတာ။ အခန့်မသင့်လို့ထင်းကုလားများပါလာလို့ကတော့ ဗြောက်အိုးဖေါက်သလို မီးပွါးတွေလွင့်သေး။

အမေကမိန်းမဆိုပေမဲ့ ဒိုးဒိုးဒေါက်ဒေါက်ရိုက်ပစ်လိုက်တာ။ဗုဒ္ဓဟူးသ္မီးမို့ ရှူးဆို၊ဒိုင်းဘဲ။ စိတ်ပြေတာလဲမြန်ပါ့။ အဖေကတော့အေးဆေးထိုင်ပြီး နားဝင်အောင်ပြောတတ်တာ။နောက်ပြီးတော့မီးပူတိုက်ရင် ရှပ်အင်္ကျီဆိုဘယ်လိုတိုက်၊မိန်းမအင်္ကျီဆိုဘယ်လိုတိုက်ဆိုပြီးကျကျနနသင်ပေးတတ်ပါတယ်။ ကျေးဇူးကြီးလှတဲ့အဖေအမေတို့ဆီမှာလူဖြစ်ရတာ ကျမတို့အတွက်တော့တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင်ပါဘဲ။

၅ တန်းတက်တဲ့နှစ်ကျတော့ရင်ဖုံးအင်္ကျီအဖြူနဲ့အပြာရောင်ပေါ်မှာစပ္ပါယ်ပွင့်လေးတွေထိုးထားတဲ့ထမီဝတ်ကြရပါတယ်။ အဖေကပေါ်ပလင်စအဖြူကိုကော်တင်ပြီးအကျအနမီးပူထိုးပေးထားပေးတဲ့အင်္ကျီကိုမှဝတ်ခိုင်းတာ။လက်ကိုင်ပုဝါလေးကိုလဲခါးကြားမှာထိုးပေးထားသေး။ စမတ်ကျမှအဖေကကြိုက်တာ။ ထမီပါးရင်ခံဝတ်ဖို့၊ ပိတ်ပါးလေးကိုအောက်ခံစကပ်ချုပ်ဖို့ကိုယ်တိုင်အပ်ပေးပြီးချုပ်စေခဲ့တာ။ အဲ့ဒါကျမတို့ရဲ့အဖေ ဦးအောင်ကြည် လို့ခေါ်ပါတယ်။

ခုချိန်အထိ လက်တွဲမဖြုတ်တန်း အမြဲလဲရန်ဖြစ်ရတဲ့သူငယ်ချင်းနဲ့စတွေ့တဲ့ ၅တန်းနှစ်။Tr.ဒေါ်ချိုချိုတင်ကအတန်းပိုင်ဆရာမပါ။ မစိန်ရည်၊ကြည်ကြည်အေး(Gay Khin Mg Aye), တင်တင်ဆွေ ခေါ် နုနု(Mary Yee Sein)တို့နဲ့စပြီးသူငယ်ချင်းဖြစ်ခဲ့ကြတာ။ နုနုကတော့ အတန်းမတူဘဲခင်ခဲ့ကြတာပါ။ကြည်ကြည်အေးနဲ့နုနုက ငယ်ကထဲကအေးအေးနေတတ်ပြီး၊ မစိန်ရည်ကတော့ ဂျစ်တစ်တစ် စွာတာတာ။ အတန်းထဲမှာသူက ကြည်ကြည်အေးနဲ့ကပ်ရက်၊ကျမနောက်တည့်တည့်မှာထိုင်တယ်။

တချိန်လုံးဖေါင်တိန်ကမှင်ကိုစါးပွဲပေါ်ခါချပြီးမှဖေါင်တိန်နစ်ကိုမှင်တို့ပြီးစာရေးတတ်တာ။(သူ့ဖေါင်တိန်ကအဖုံးရယ်၊ကိုယ်ထည်ရယ်၊ နစ်နားကအပိုင်းရယ်ကတစ်ရောင်စီ။ဟိုဖြုတ်ဒီတပ်လေ။)

ကျမကလဲအင်္ကျီကိုမှင်ပေးမှာစိုးလို့မကြာခဏနောက်ကိုလှည့်ကြည့်လေ၊သူကရွဲ့ပြီးမှင်ကိုခါလေနဲ့ သိပ်အမြင်ကတ်စရာကောင်းတာ။ နောက်ပြီး သူ့ခြေတံရှေနဲ့ ကျမထိုင်ခုံပေါ်ကိုလာပြီးလဲတင်တတ်ပါသေးတယ်။ ဘယ်လောက်ရိုက်ချင်စရာကောင်းလိုက်သလဲလို့။ ဒါပေမဲ့လဲခုချိန်အထိ တစ်ယောက်တနေရာစီနေသော်လည်း ချစ်လျက်ခင်လျက် ရန်ဖြစ်နေကြလျက်ပါဘဲ။

တွေးကြည့်လိုက်တော့ မနေ့တနေ့ကဖြစ်နေသလိုမို့ – “အော် ၊ ဘဝတိုတိုလေးမှာကြုံရတွေ့ရတာတွေကများလှချည့်။ရယ်လိုက် ငိုလိုက်နဲ့”ဘဝ”ကိုအဆုံးသတ်လိုက်လို့မဖြစ်ဘူး။

ကျမတို့ မသိခဲ့တဲ့အဝိဇ္ဇာတွေကြောင့်ဖြစ်နေရတဲ့လောဘ၊ဒေါသ၊မာနတွေခွါချပြီး၊သံသရာအတွက် ကုသိုလ်ထုပ်ကို ပါအောင်ယူကြမှ ဖြစ်တော့မယ်။”

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

ချမ်းသာသောကုန်သည်ရဲ့သ္မီးအကြီးဆုံးမို့မြို့ကျောင်းSt.Maryမှာကျောင်းနေခဲ့ရတာပါ။

မောင်အငယ်ကတေ့ာမြို့မကျောင်းမှာပေါ့။

ခေတ်ပျက်လို့တောကိုမောင်နှမနှစ်ယောက်ပြန်ခေါ်ခဲ့တော့ပညာဆက်မသင်ရဘဲ ၄တန်းလောက်အထိ သာစာသင်ခဲ့ရရှာပါတယ်။

(တကယ်တော့ စစ်ကြောင့်ရည်မှန်းချက်ပျက်သုဥ်းလို့ဘဝတွေကစဥ့်ကလျားဖြစ်ကြရတာရင်နာစရာ။)

တခါတောပြန်ရောက်တော့လဲဓါးပြရန်ကြောင့် မိသားစုရန်ကုန်ကိုရွှေ့ခဲ့ရပြန်ရော။

ဧရာဝတီတိုင်း ညောင်စောက်ကနေပြေးလာကြသူများမို့ ကြည့်မြင်တိုင်မှာအိမ်လေးဝယ်ပြီးနေထိုင်ကြရာ လုပ်ကိုင်စားသောက်လို့အဆင်မပြေနိုင်၊တောသူတောင်သားမို့ရိုးသားစွာစီးပွါးရှာရင်း ဘတ်စ်ကားထေါင်တော့ နောက်ဆုံးအရည်ကြိုရောင်းချရ၊ဆပ်ပြာစက်လုပ်တော့ဆပ်ပြာကမခဲ။

နောက်ဆုံးတော့လူလဲဆုံး။

{စျေးလူကြီးမို့ ဂျူဗလီဟော(ဗိုလ်ချုပ်တို့ကျဆုံး)ကအပြန်ခွေးရူးပြန်ပြီးအနိစ္စရောက်ခဲ့ရတယ်။}

အမေ့ရဲ့အဖေပါ။ဒါတွေအမေပြောပြခဲ့တာပါ။

အဖွားကရိုးလွန်းတော့လူလိမ်ခံရပြီးပစ္စည်းလဲကုန်။ကံကောင်းချင်တော့အမြှော်အမြင်ရှိတဲ့အမေတို့အဖေက ဘွန်တွန်ကဆရာခေါ်ပြီး မိန်းကလေးတွေဘော်လီချုပ်သင်ခိုင်းထားလို့သာ လူ့ဘဝမှာရပ်တည်နိုင်ခဲ့ကြတာပါ။

အမေပြောပြတာလေ သနားစရာလဲကောင်း၊ရယ်လဲရယ်ရ

“သူခိုးလာခိိုးတာ သိရဲ့သားနဲ့ကြောက်လို့ထမကြည့်ရဲတဲ့အဖြစ်၊မနက်လင်းတော့ အိမ်ဂရံလေးကိုအိမ်ရှေ့မှာ ကျောက်ခဲနဲ့ဖိပြီးလာပြန်ထားတာ”တဲ့။

အဲ့ဒီခေတ်ကသူခိုးလဲသစ္စာရှိပုံပြောပါတယ်။

(ကြည့်မြင်တိုင်ကအိမ်လေးက၂၅’×၅၀’ကို ၅၀၀ကျပ်တဲ့)

ခုကာလနဲ့ဆိုရယ်စရာ။

ဥာဏ်ထက်ပြီးအမြှော်အမြင်ကြီးတဲ့အမေ့အကြောင်း ဆက်ရေးပါဦးမယ်။

ကျမတို့ခုလိုတည်တည်ငြိမ်ငြိမ်လေးရပ်တည်နိုင်တာအမေ့ကျေးဇူး။

by Dr. Khin Maung U

The teachings of all Buddhas can be summed up in the following verse (Verse No. 183 in Dhammapada):
Sabba pāpassa akāranam
Kusalassa upasampadā
Sa citta pariyoda panam
Etam buddhāna sāsanam.

The English translation is:
To refrain from all evil,
To do what is good,
To purify the mind,
This is the teaching of the Buddhas.

To understand the above verse, we should first understand:
(1) what is meant by evil (bad), and evil (bad) roots
(2) what is meant by good, and good roots, and
(3) how we can purify the mind.

What is evil (bad)?
The Buddha taught that ten akusalā kamma are bad, namely:
1. Killing any living creature
2. Stealing
3. Sexual misconduct
(The above three are bodily actions – kāya akusalā kamma)
4. Lying
5. Tale bearing
6. Harsh language
7. Frivolous talk
(The above four are verbal actions – vaci akusalā kamma)
8. Covetousness
9. Ill will
10. False views
(The above three are mental actions – mano akusalā kamma)

What are bad roots? They are:
1. Greed (lobha), i.e., desire for sensual pleasures, wealth, rank, etc.
2. Hatred (dosa), i.e. ill will or anger or resentment of another
3. Ignorance (moha), or delusion. Ignorance is the primary root of all evil that accompanies greed and hatred. Due to ignorance, a person cannot distinguish between right and wrong.

What is good?
Abstaining from the ten akusalā kamma is good, namely:
1. To abstain from killing any living creature
2. To abstain from stealing
3. To abstain from sexual misconduct
4. To abstain from lying
5. To abstain from tale bearing
6. To abstain from harsh language
7. To abstain from frivolous talk
8. Absence of covetousness
9. Absence of ill will
10. Right understanding

What are good roots? They are:
1. Absence of greed (unselfishness or alobha)
2. Absence of hatred (adosa or metta: loving kindness)
3. Absence of ignorance (amoha or pannā: wisdom)

The Buddha taught also that ten kusalā kamma are good. In Abhidhammā, kusalā means meritorious, wholesome or moral; kusalā is so-called because it eradicates evil. All types of kusalā are naturally free from fault and bring about happiness.

The ten kusalā kamma are:
1. Generosity (dāna)
2. Morality (sila)
3. Meditation (bhāvana)
4. Reverence (apacāyana): Showing respect to monks and elders
5. Service: (vēyāvicca): Performing work for the monks, temple or congregation
6. Sharing (pattidāna): sharing one’s religious merit with others
7. Taking joy in sharing others’ religious merit (pattānu mōdanā)
8. Listening to dhamma discourses (dhamma sāvana)
9. Expounding or discussing the dhamma (dhamma dēsanā)
10. Taking the right view (ditthiju kamma)

Mere ceasing from evil actions (bodily, verbal or mental) is not enough.

A noble effort is needed to replace them by good actions (bodily, verbal or mental, the kusalā kamma) mentioned above, so that the individual – through his good thoughts, words and deeds – helps all his fellow beings.

How can we purify the mind?
In the Buddhist philosophy, there are three classes of thought, namely:
1. consciousness in the plane of sense desire (world desires),
2. higher grades of consciousness, and
3. supramundane consciousness.

Consciousness in the plane of sense desire (worldly desires) is mainly of two types: bad and good.
1. The consciousness or thoughts that are accompanied by the three bad roots of greed, hatred (ill will) and ignorance) are bad, and lead to bad words and bad deeds.
2. The consciousness or thoughts that are accompanied by the three good roots of unselfishness, good will and insight, are good, and lead to good words and good deeds.

To purify one’s thoughts, one does so by purging the three bad roots of greed, hatred and ignorance, and acquiring the three good roots of unselfishness, goodwill and insight.

This can be performed in three stages, because defilements of the mind exist in three stages:
1. In the first stage, the defilements lie latent in each of us, not in any way becoming manifest in words or deeds.
2. In the second stage, when awakened or disturbed by any object – pleasant or unpleasant – these defilements of the mind arise from the latent state up to the level of thoughts, emotions and feelings.
3. In the third stage, the defilements become so fierce and ungovernable that they produce evil actions in words and deeds.

To dispel these three stages of defilements of the mind, three stages of development are necessary as follows:

1. Morality (Sila): In the Noble Eightfold Path (Magga siccā), Right Speech (Samā Vācā), Right Action (Samā Kammanta) and Right Livelihood (Samā Ājiva) come within the category of morality (Sila).
The development of morality is able to temporarily inhibit the third stage of the defilements. However, the first and second stages of defilements remain unchanged; therefore, these third stage defilements can arise again sooner or later.
This is called the “temporary putting away” (Tadangapahāna).

2. Concentration (Samādhi): In the Noble Eightfold path (Magga siccā), Right Effort (Samā Vāyama), Right Mindfulness (Samā Sati) and Right Concentration (Samā Samādhi) come in the category of concentration (Samādhi).
The development of concentration is able to inhibit the second stage of the defilements, but not the first. The defilements would still arise again, but in this case not too soon, because concentration represents higher mental culture and is more powerful than morality.
This is called “putting away to a distance” (Vikkhambhanapahāna).

3. Wisdom (Paññā): In the Noble Eightfold path (Magga siccā), Right View (Samā ditthi) and Right Thought (Samā Sankappa) come in the category of wisdom (paññā).
Only the development of wisdom or insight (vipassanā paññā) is able to dispel entirely the first stage of the defilements that are unaffected by morality or concentration.
The stage of the defilements eradicated through wisdom or insight will never arise again.
It is like cutting a tree by the root; thus putting away by insight is called “the permanent cutting away” (Samucchedapahāna).

By Dr. Nyan Taw (Dicky)

Many years ago, senior Officials made the journey to mark border between Wa State, Burma and China.

I was fortunate to go along with my parents on the wonderful trip (which also included a brief stay in Lashio).

Wa area at the time was not yet developed as such had to travel on horseback and used human powered raft to cross Salween river.

Team

The team was lead by Hsenwi Sawbwa Sao Hom Hpa (who was stationed in Lashio), Colonel Chit Myaing (Brigade Commander of the Burma Army) and U Hla Taw (UMP -Union Military Police).

• Sawbwa brought along his spouse Nang Mo Kham and son John
• Col Chit Myaing brought his assistant U Than Hlaing.
• U Hla Taw was accompanied by his spouse Daw Marie and sons Herman Taw and Nyan Taw (Dicky).
• The group had a medical doctor.

Standing (L to R) : Col Chit Myaing, U Hla Taw, Doctor, Sawbwa Sao Hom Hpa, Daw Marie Hla Taw, Nang Mo Kham and possibly U Van Kulh (because the face is not visible in the photo).

Front : U Than Hlaing, Nyan Taw

Horse back

John (Sawbwa’s son) and Nyan Taw enjoying the horse ride.

On simple raft crossing Salween river

Two families – Shan Sawbwa and ours. My brother (Herman Taw) in check shirt standing holding a US M1 carbine

[Lei Lei Myaing wrote] : Seated was aunty Nang Mo Kham, who passed away at age 100 in Lashio just two months ago.

Wa girls dancing

Wa State now

Conclusion

The most exciting experience I will never forget.

Thanks to Lei Lei Myaing (Amy) for filling in the names and information.

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

တစ်မိုးအောက်ထဲမှာ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး “အေးအတူ ပူအမျှ” ခံစားတတ်ကြသူတွေကိုမှ “မိသားစု” စစ်စစ်ပါလို့တွေးမိတယ်ဆိုတာတော့မှန်ကောင်းပါရဲ့။

တချို့မိသားစုတွေကို ကိုယ့်မျက်စိရှေ့မှာတွေ့မြင်ရတာ ဘဝင်မကျမိလို့ပါ။ အားလုံးဟာကိုယ့်အကြောင်းနဲ့ကိုယ်ဆိုတာတော့ဟုတ်တာပေါ့လေ။ ကိုယ့်မှာတော့ “ကိုယ်ပိုင်မိသားစု”မရှိပါဘူး။ “အဖေတို့၊အမေတို့ရဲ့ မိသားစုအစိတ်အပိုင်းသာပါ။” ဒါပေမဲ့လို့ မိဘတွေမျက်ကွယ်ပြုသွားပြီဆိုပြန်တော့လဲ၊ ကျန်ရှိနေတဲ့ညီအစ်ကိုမောင်နှမ၊တူမတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့မိသားစုလို့ဘဲပြောရတော့မှာ။

မိသားစုတစ်စုမှာ အလိုအပ်ဆုံးဟာ”မေတ္တာ”ပါဘဲ။ မေတ္တာချည်းသက်သက်အပြင် အရေးအကြီးဆုံးကတော့ “ပိုက်ဆံ”လို့ပြောရမှာပေါ့လေ။ “ထ္မင်းစားဖို့က ပိုက်ဆံရှိမှဖြစ်မှာကို။ ဒါပေမဲ့ စုစုရုံးရုံးနဲ့ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ညှာတာထောက်ထားတတ်ကြမယ်ဆိုရင်တော့ ဘယ်လိုလေးဘဲ၊ စားရသောက်ရသည်ဖြစ်စေမြိန်ရာဟင်းကောင်းပါဘဲ။” *တစ်ကိုယ်ကောင်းမဆန်ဖို့တော့လိုပါလိမ့်မယ်။*

*တချို့အိမ်ထောင်စုတွေမှာ “ငါတို့ကတော့ ကိုယ်ရတာကိုယ်သုံးတယ်။ အိမ်စရိတ်ကိုတော့ဘယ်လောက်ဘဲထည့်ပြီးသုံးတယ် ဆိုတာမျိုးတွေမြင်တွေ့ရတော့ စိတ်ထဲမှာ မကြည်မသာဖြစ်မိပါတယ်။ ** အိမ်စရိတ်လေးထည့်ပေးလိုက်တာနဲ့ တာဝန်ကျေပြီလို့မထင်လိုက်ပါနဲ့။ အဲ့ဒီအိမ်စရိတ်လေးတွေကိုကိုင်ပြီး၊တစ်မိသားစုလုံး စားဖို့အတွက်လောက်ငှအောင် စီမံခန့်ခွဲရတာ၊ သိပ်ကိုခက်ခဲတာပါ။

ခုခေတ်များဆိုရင် သောက်စရာရေကိုတောင်ဝယ်သုံးရတာ။ စားရေးသောက်ရေးအပြင်ဗာဟီရစရိတ်တွေနဲ့ အလျင်မှီအောင် မျက်လုံးပြူးပြီးသုံးနေကြရတာပါ။ (“ဂဂျီဂဂျောင်”နဲ့ ဒီဟင်းချည်းချက်နေတာဘဲလို့များ ပြောတတ်ကြရင် ပိုဆိုးသေးတယ်။ မီးဖိုချောင်ကလူက “အိုးလူးခွက်လူး”နဲ့ပြီးကြရတာမသိရှာကြတာပါလား။) **ငါတို့စားစရိတ်ပေးထားတာဘဲဆိုတဲ့ အတ္တစိတ်လေးတစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်လေးတွေရှိနေကြရှာတာ။ တကယ်ကိုသနားစရာပါလား။

တကယ်ဆိုရင် ကိုယ်ထင်ရာကိုယ်စိုင်းချင်တတ်တာလေးတွေကို ဖျောက်ပြီး၊ “တို့တော့ ဒီလမှာလောက်ငှအောင်ဘယ်လိုသုံးကြမယ်။ အလုပ်သွားရတဲ့သူကလဲ လမ်းစရိတ်လေးတော့ ဘယ်လိုယူမယ်၊ လိုအပ်တာလေးတွေကိုလဲ အဆင်ပြေသလိုလေးတော့ ဝယ်ကြမယ်၊ လူမှုရေးအသုံးစရိတ်လေးဘာသုံးရမယ်” ဆိုတာမျိုးလေးကို မိသားစုတိုင်တိုင်ပင်ပင်လေးသာရှိကြရင် သာယာတဲ့မိသားစုလေးဖြစ်မှာပါ။

တခါတလေများ ကျမတို့ညီအစ်မရဲ့လစာလေးနဲ့မောင်နှမ ၅ယောက်”မျှတစား”ခဲ့ရတဲ့ဘဝလေးကို အမြဲအမှတ်ရနေမိတာပါ။တကယ်ပျော်ခဲ့ရပါတယ်။လစာထုတ်လာရင် “ဝက်ပေါရေ၊ရော့” ဆိုပြီးပေးလိုက်တာဘဲ။ သူလဲသူ့လစာလေးကိုပါအတူထည့်သုံးပြီး၊သူ့ရုံးက အဝတ်အစားလေးတွေကိုလဲ မောင်နှမတွေအတွက် သင့်အောင်ဝယ်လာတတ်သေးတာ။ (ကိုယ့်ညီမလေး စည်းစနစ်ရှိလို့သာ ကျမတို့ မောင်နှမတွေ အဆင်ပြေကြရတာမို့ ကျေးဇူးတင်ရပါတယ်။)

ကိုယ့်မျက်စိရှေ့မှာဘဲ အိမ်စရိတ်လောက်သာဘဲပေးသုံးတတ်တဲ့မိသားစုတစ်စုကိုမြင်ရတာ၊ သူတို့အစားအတော်စိတ်ညစ်မိပါတယ်။ လကုန်ခါနီးများဆို ပိုက်ဆံကိုင်သုံးရရှာတဲ့ သူတို့ရဲ့အမေကိုသနားမိတာပါ။မလောက်ငှလို့ရှာရဖွေရချေးငှားရရှာပြီ။ အော်၊ သူတို့ကတော့ ဒီလဘဏ်ထဲမှာဘယ်လောက်စုလိုက်တယ်ဆိုတာမျိုးလဲမြင်နေရတော့၊ “အော်၊ ဒါဟာ မိသားစုစိတ်ဓါတ်ကင်းမဲ့တဲ့တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်ရှိတာပါလား” လို့သုံးသပ်မိပါတယ်။

ကိုယ်လဲ ကိုယ့်တူမသားချင်းလေးတွေက ခုဆိုရင်သူတို့အလုပ်အကိုင်လေးတွေနဲ့ဖြစ်လာကြပြီမို့၊ ဆင်ဆင်ခြင်ခြင်နေတတ်ကြရအောင်လို့ပါ။ မုဆိုးမအမေကိုညှာတာတတ်ကြစေချင်တာကအဓိကပေါ့လေ။ အော်၊ သူတို့လဲ ကိုယ့်အတွေးနဲ့ထပ်တူဖြစ်မှာပါ။ #အတုမြင်အတတ်သင်ဆိုတာ ကောင်းသောနမူနာကိုယူရတာဘဲလေ။

ကိုယ်မောင်နှမတွေကတော့ နံနက် အစောစာ စားကြရင်တောင် သူတစ်လူငါတစ်မင်း စိတ်ဓါတ်မရှိကြရအောင်၊မုန့်ဟင်းခါးဖြစ်စေ၊ခေါက်ဆွဲသုတ်ဖြစ်စေ နှစ်ပွဲဝယ်ပြီး၊မောင်နှမ ၅ ယောက်ထ္မင်းနဲ့စားကြရတာမို့၊ တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦးညှာတာတတ်ကြတာပါ။ ** (“ညှာတာထောက်ထားစာနာတတ်ခြင်း” ဟာ မိသားစုထ္မင်းဝိုင်းလေးကစပြီး “သန္ဓေ” တည်တာမို့။)**

ခုချိန်မှာတော့ ကိုယ်တွေစာသင်ပေးတဲ့နောင်လူကြီးဖြစ်လာမည့်ကလေးတွေကို ” စာနာထောက်ထားတတ်ဖို့၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းမဆန်”ဖို့ကိုအဓိကထားပြီးသင်ပေးနေရပါတယ်။ #အဲ့ဒါမှ အနာဂတ်သာယာလှပအေးချမ်းမှာမို့ပါ။

အေးချမ်းသာယာစေချင်ရင်တော့ “ငါတကောမကော” ကြဘဲ “မေတ္တာ” ပေးကြယုံပါဘဲ။ #ကြီးသူကိုရိုသေ၊ #ရွယ်တူကိုလေးစား၊ #ငယ်သူကိုသနား၊ ဆိုတဲ့ စိတ်လေးတွေနဲ့ “မေတ္တာ”ပေးပြီး၊ “မေတ္တာ”ယူလို့ ငြိမ်းချမ်းကြစေချင် – – -။ **မေတ္တာခြုံပြီး၊လုံကြရအောင်

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

ကျမတို့မောင်နှမတွေက အမေ့ကိုကြောက်ရပါတယ်။ အဖေကတော့ သားသ္မီးတွေကိုသူငယ်ချင်းလိုဘဲ။အမြဲတမ်း နောက်ပြောင်၊ကျီစယ်တတ်တာ။ ဘာလိုချင်ချင် အဖေ့ကိုဘဲပူဆာရဲကြပါတယ်။ဒါပေမဲ့ မလိုဘူးထင်တဲ့ပစ္စည်းမျိုးတော့ “နိုး”ပါဘဲ။ဗရမ်းဗတာ အလိုလိုက်ခြင်းတော့ မဟုတ်ပြန်ပါဘူး။

တခါတုန်းကများ လေဟာပြင်စျေး(ဆေးရုံကြီးနားက၊ယ္ခုJunction City)မှာမိုးမကျခင်လေးဆိုတော့ မိုးကာအင်္ကျီတွေရောင်းနေတာ၊လိုချင်လို့ပူဆာတော့ ဝယ်မပေးပါဘူး။ကျမကစိတ်ကောက်တာပေါ့။အဖေ့ရဲ့”မူ”က အစားအသောက်သာပူဆာလို့ရှိရင်အလိုလိုက်မယ်။ပစ္စည်းမပူဆာနဲ့။ဆောရီးပါဘဲ။”မိဘဆိုတာ သားသ္မီးဘာလိုအပ်သလဲဆိုတာ အမြဲကြည့်နေတာ၊တတ်နိုင်တဲ့အချိန် သင့်တော်တာဆိုရင်အကုန်ဖြည့်ဆည်းပေးမှာပါ” တဲ့။

အဖေက မိုးကြီးချုပ်မှပြန်ရောက်လာရင်လဲ အနည်းဆုံး ခေါက်ဆွဲကြော်နှစ်ထုပ်အမြဲပါလာတတ်တာ။တစ်ထုပ်ကကျမတို့အိမ်အတွက်၊တစ်ထုပ်က အမေကြီးအတွက်။အဲ့ဒီအချိန်က အမေကြီးက ငြိမ်းငြိမ်းတို့အိမ်မှာနေတာ။(အမေ့ညီမ ငြိမ်းငြိမ်းကလဲစကားဝါပင်လမ်းထဲမှာဘဲနေကြတာပါ။) ကျမတို့အိပ်နေတုန်းများနှိုးကျွေးရင် အမေကသိပ်စိတ်ဆိုးတာ။ အစာမကြေရင် အိပ်ယာထဲမှာရှူးပေါက်ချမှာစိုးလို့တဲ့။ မောင်လေးဝင်းမောင်ကငယ်ကထဲက ဆီးရောဂါရှိတယ်နဲ့တူပါတယ်။အိပ်ယာထဲအမြဲ ရှူးပေါက်တတ်တယ်။(အသက် ၃၉ နှစ်မှာသူဆုံးတော့လဲ ကျောက်ကပ်ရောဂါနဲ့ပါ။)

မှတ်မိပါသေးတယ်။ ကျမတို့လမ်းထိပ်ဖက်မှာ အုန်းဖေလက်ဖက်ရည်ဆိုင်ရှိပါတယ်။ ရွှေကြည်နနွင်းမကင်း၊သာကူပြင်၊ပူတင်း အစုံကို တစ်မတ်ဖိုးဝယ်လို့ရပါတယ်။ကျမတို့မောင်နှမတွေကလဲ ဒါလေးစားရမှ အိပ်လို့ပျော်တတ်ကြတာ။ တစ်ညတော့ မီးမှိတ်ထားပြီး၊ အဖေကတိတ်တိတ်လေး မုန့်သွားဝယ်၊ပြန်လာတော့မှ ကျမတို့အကြီး လေးယောက်ကို အိမ်ရှေ့ တံခါးအကွယ်လေးကဖိနပ်ချွတ်နေရာမှာ ခွံ့ကျွေးနေတုန်း၊ အမေကတချွတ်ချွတ်နဲ့ ဘာသံပါလိမ့်လို့ထွက်ကြည့်တော့၊ ဟားဟား၊စားနေရင်းတန်းလန်းမိတာပေါ့။ ပွက်လောကိုရိုက်သွားတာဘဲ။အဖေ့ကိုဆူတာပါ။ (ကျမတို့မောင်နှမလေးယောက်က အဖေနဲ့အိပ်တာ။အငယ်ဆုံးဖိုးချိုလေးတစ်ယောက်ဘဲ နို့စို့ကလေးမို့၊အမေနဲ့အိပ်တာ။) အဖေက” မင်း သား သေးပေါက်လဲ ငါလျှော်မှာပါကွာ” တဲ့။ သနားပါတယ်။ နောက်တော့ပြောသေးတယ်။”သ္မီးတို့က တိတ်တိတ်လေးမနေတော့၊နင်တို့မိထွေးကဆူတာပေါ့၊ကောင်းတယ်” တဲ့။

တစ်ရက်တော့ ကျမတို့အိပ်ပျော်နေမှ အဖေပြန်ရောက်လာပြီး၊ အင်္ကျီအသစ်လေးတွေဝတ်ပေးထားတာ၊ မနက်အိပ်ယာနိုးရင် သူ့သားသ္မီးတွေပျော်အောင်လို့ ဆိုပြီး၊ အထူးအဆန်းလေးလဲလုပ်တတ်သေးတာ။

အဖေက တအားသဘောကောင်းပြီးအလိုလိုက်ပေမဲ့၊ တကယ်တမ်း ပြောဆိုဆုံးမပြီဆိုရင်တော့ အဖေ့ကိုပိုကြောက်ရသလိုဘဲ။တခါမှလဲမရိုက်ပေမဲ့ ကြောက်ရပါတယ်။ အမေ့ကိုတော့ ရိုက်တဲ့အချိန်မှာတအားကြောက်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့်လဲအဖေ့ကိုပိုချစ်ပြီး၊အမေ့ကိုတော့ အဖေမရှိတဲ့နောက် ကျမတို့ကို လူလူသူသူဖြစ်အောင်ထားခဲ့တာ၊သူ့ကိုသူလဲထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းနေတတ်တာတွေကြောင့် သနားလဲသနား၊ချစ်လဲချစ်ရပါတယ်။

တကယ်တော့ လူဆိုတာ ပြောတိုင်း မလေးစားတတ်ဘူး၊ ဆိုခဲစေ မြဲစေ ဆိုသလိုနေတတ်ဖို့ အဖေ့ဆီကပညာရလိုက်ပါတယ်။ကျေးဇူးကြီးလှပါတယ်။

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

“အသက်တစ်ရာမနေရ၊အမှုတစ်ရာပွေကြရတယ်” – – – လူကြီးသူမတွေ​ပြောစကားများ သိပ်မှန်တာပါဘဲ။

သိတတ်တဲ့အရွယ်ကစလိုက်တာများလေ မရိုးနိုင်အောင်ပါဘဲ။ ဘယ်ကိစ္စမဆို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး တွေးတတ်ရင် စိတ်သက်သာရာရပေမဲ့၊ အလေးအနက်တွေးတဲ့အခါကြတော့လဲ “သေသာသေလိုက်ချင် တော့တာဘဲ”ဆိုတဲ့ အသံမျိုးတွေမြည်လာတတ်ကြပြန်ပါရော။ လူ့ဘဝ မှန်းဆလို့မရတဲ့ အကြောင်းတရားတွေပါ။

ကျမတို့ ဒဂုံကိုရောက်တာ စ(11-11-1993)ကထဲက၊ 1999ခုနှစ်အထိ၊ ဖယောင်းတိုင်မီး၊ ဇာထိုးတော့ဘက်ထရီအိုးလေးဝယ်၊ ဒီအိုးလေးကိုအားပြန်သွင်းခိုင်းပြီး မီးထွန်းနဲ့ နေခဲ့ကြရတာ။ 1997ခုနှစ်လောက်ရောက်တော့မှ မီးတိုင်တွေထူပြီး၊ မီးရဖို့ လျှောက်လွှာတင်ရမယ်၊ငွေတစ်သောင်းသွင်းရမယ်- တဲ့။ ကျမသူငယ်ချင်းMary Yie Sein ကလေ “ငါသွင်းပေးမယ်” ဆိုပြီးအတင်းကိုပ်ိုက်ဆံပေးခဲ့တာ။ သူ့ကျေးဇူးကို တကယ်မမေ့ပါဘူး။

သို့သော်လဲ မီးလာသွယ်ဖို့မျှော်ရင်းနဲ့ လည်ပင်းသာရှည်ထွက်လာတယ်၊ “ပေါ်မလာ”ဇာတ်ကားပေါ့လေ။ မီးတိုင်တွေတော့ ဆိုက်ထားပါပြီ။ ကျမတို့လဲ ဒီနေ့ဘဲမီးလာသွယ်ပေးမလို၊ မနက်ဖန်ဘဲလာသွယ်ပေးမလိုဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့အိမ်ထဲမှာ တော့မီး ကြိုးတွေအဆင်သင့်ရိုက်ထားရတာပေါ့။ ဒီလိုနဲ့ ဖိုးချိုလေးဆုံးသွားတော့ အိမ်နားကယောကျ်ားလေးတွေက ဝါးလုံးရှည်ကြီးနဲ့ မီးချိတ်ပေးပါတယ်။ ကျမတို့အားနဲ့တော့ ဘယ်လိုမှဓါတ်တိုင်ကိုလှမ်းမချိတ်နိုင်ပါဘူး။ချိတ်လဲမချိတ်ရဲပါဘူး။

ကျမတို့ညီအစ်မ အလုပ်ကပြန်လာတော့ အမေက ရီကြဲကြဲနဲ့ “ညည်းတို့ညီအစ်မတော့ အမောပြေပေါ့အေ၊ ထမင်းစားပြီးရင် ရပ်ကွက်ကောင်စီရုံးသွားလိုက်ဦး” တဲ့။ အိမ်ရှေ့ခန်းမှာ ဖယောင်းတိုင် တင်ပြီးထွန်းတဲ့ခွက်တွေ ပစ်ချထားတာ။ ဘာဖြစ်မှန်းမသိပါဘူး။ နောက်တော့မှ အမေကပြောပြတာ။ “အော် မင်းတို့မီးကအတော်မှန်တာကို၊ အမေတို့ဖယောင်းတိုင် မီးနဲ့နေရတာဒီမှာကြည့်” ဆိုပြီး ဖယောင်းတိုင်တင်ပြီးထွန်းထားတဲ့ ခွက်တွေကို ပစ်ချပြတာ တဲ့လေ။

အဖြစ်ကတော့ မနှစ်ကနဲ့မတူပါဘူးဆိုသလိုဘဲ၊ ရပ်ကွက်ရုံးကနေ မ/ဒဂုံရဲစခန်းကိုညနေ၆နာရီခွဲအရောက်သွားရမယ်တဲ့။ ကျမတို့လမ်းထဲမှာ ကျမတို့အိမ်ရယ်၊မျက်စောင်းထိုးတစ်အိမ်ရယ်နဲ့ဖမ်းခံထိတာပါ။ မိန်းမဆိုလို့ ကျမနဲ့တစ်လမ်းကျော်က ကျောင်းဆရာမအစ်မကြီးရယ် နှစ်ယောက်ထဲ။ဆရာမယောကျ်ားက သူကြောက်လို့ မလိုက်ရဲဘူးတဲ့လေ။ အဲ့ဒီလိုလဲ ရဲစခန်းသွားရမယ် လဲဆိုရော ဝက်ပေါတို့ရုံးက ကျမတို့ရဲ့အိမ်နီးနားချင်းမိတ်ဆွေတွေလိုက်ချလာကြတာမို့ ကျေးဇူးတင် ရပါတယ်။ စောင့်ရှောက်တတ်တဲ့ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့နေခွင့်ရတာ အလွန် ကံကောင်းတာပါ။ (ဦးအောင်ရှိန်၊ဦးသိန်းမြင့်နဲ့ ဦးတင်အောင် တို့ကိုအထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်။) ပျော်ပျော်ပါးပါး ဒိုင်နာကားကြီးစီးလို့ မီးချိတ်လို့အဖမ်းခံထိတဲ့လူက ၁၁ ယောက်၊ ရဲစခန်းကို အာမခံလိုက်တဲ့လူတွေက တစ်လှေပေါ့။ ရဲစခန်းရောက်တော့ အမှုဖွင့်တာပေါ့၊ ပထမဆုံး- အမည်၊ အသက်၊ အဖအမည်၊ နေရပ်လိပ်စာ။ နောက်စားပွဲကျတော့လဲ – အမည်၊အသက်၊ အဖအမည် ၊နေရပ်လိပ်စာ။နောက်ထပ်လဲ – – – – — – -။နောက်ထပ်လဲ – – – -။အလုပ်လုပ်တာ အတော်စေ့စပ်သေချာတာလို့ပြောချင်တာပါ။ ဒီလိုနဲ့ ည၁၂နာရီထိုးသွားတယ်၊ စခန်းမှူးမရှိလို့ မနက်ကျမှ အာမခံပေးမယ် ဆိုတော့ ၊ လိုက်လာတဲ့လူတွေက “တောင်းပန် တိုးလျှိုး ညှိ” ယူတော့မှဘဲ အာမခံနဲ့အိမ်ပြန်ရပါတော့တယ်။ အသွားတုန်းကလို ကားကြီးနဲ့ မဟုတ်ပေမဲ့လဲ၊ အပြန်ကျတော့ ပျော်ပျော်ပါးပါး ၉၆၉၃ (ကိုယ့်ခြေထောက်ကိုယ်သုံး) ပြီးပြန်လာကြတာ။

ဒါနဲ့ တရားရုံးမှာအစစ်ခံဖို့ သွားရမယ်ဆိုတော့၊ ကိုယ့်အစီအစဥ်နဲ့ကိုယ်လာပါ့မယ်ဆိုတာ မရပြန်ပါဘူး။ အချုပ်ကားနဲ့သွားရမယ်တဲ့။ အမှုတော့အမှုဘဲ၊ ဒါပေမဲ့ အချုပ်ကားကြီးနဲ့တော့မသွားချင်ဆိုတော့ အင်း “ညှိ ” ပြီး၊ ကားတစ်စီးငှားသွားရပြန်ပါတယ်။ ” ညှိ ” တဲ့စကားလုံးလေးဟာ အတော် တန်ဖိုးရှိလှတာပါလား။ တရားရုံးရောက်တော့လဲ ရုံးချိန်းခဏ၊ခဏမသွားနိုင်တာကိုလဲ ” ညှိ ” ယူရတာပါဘဲ။ “မီးခိုးချိတ်တဲ့အမှု” ဒဏ်ငွေဆောင်ရတာက ၁၂၅ကျပ်၊ ကျမကုန်သွားတာက တစ်သောင်းကျပ်နီးပါး။ ပညာပေးခံရတာကအဆစ်။ သက်သေခံပစ္စည်း ဓါတ်တိုင်နဲ့အိမ်ကိုသွယ်တဲ့ ဆားဗစ်ကြိုးကိုပြန်လိုချင်ရင်လျှောက်လွှာတင်ရမယ်ဆိုတော့ ၊ ထပ် “ညှိ” ရမှာသိပ်ကြောက်လို့ ပြန်မယူတော့ပါဘူး။ ကျမတို့မှန်လိုက်တာ။ မီးလာသွယ်ပေးတဲ့အခါအဆင်သင့်ဖြစ်အောင် 7029ကြိုးအသစ်လေးတစ်ခွေဝယ်ထားလိုက်တာပေါ့။ အသစ်တောင်ရသေးတယ်။

အော် – ညှိခြင်းပညာ* တတ်ခဲ့ရတာက အမြတ်။ ကောင်းလေစွ၊ ကောင်းလေစွ။

ဒေါ်မိအောင် Daw Mi Aung

ဘဝဆိုတာ တိုက်ပွဲတစ်ခုလို့ဆိုကြလို့ – – – ဒီတိုက်ပွဲလောက်ပြင်းထန်တဲ့တိုက်ပွဲတော့ရှိမှာမဟုတ်ပါဘူး။ စစ်မြေပြင်မှာမှ ရန်သူနဲ့သူသေ၊ကိုယ်သေ ရင်ဆိုင်တိုက်လို့ရနိုင်သေးတယ်။ ကိုယ်တို့ မိသားစုအဖို့မှာတော့ ထိုးနှက်ချက်က ရက်ရက်စက်စက်မို့ ဘယ်ခါတွေးတွေး ရင်ထဲမှာနာနေတာပြောမပြတတ်အောင်ပါဘဲ။ မောင်လေးအငယ်ဆုံးလေးကို သားလေးလို စောင့်ရှောက် ခဲ့ရတာပါ။ သူက ဆယ်တန်းအောင်ပြီး၊ မိတ္ထီလာလေတပ် စက်မှုသင်တန်းကျောင်းမှာသင်တန်းတက်နေစဥ်ကအသဲရောင် အသားဝါလဲဖြစ်၊ ငှက်ဖျားလဲဖြစ်ဘူးတာမို့ အမြဲဂရုစိုက်နေတဲ့ကြားက မကြာခဏဖျားတော့ ဆေးခန်းတွေပြတာပါဘဲ။ အစားလဲမက်တော့ ရင်ပြည့်လို့များလား၊ အူရောင်တာလားနဲ့ဆေးခန်းတွေပြပြီးအမျိုးစုံအောင်ကုကြတာပါဘဲ။ မောင်လေး မိတ္ထီလာမှာသင်တန်းတက်နေတုန်းကဆိုရင်၊ သူက အမေ့ကိုနှစ်လတစ်ခါလောက်ငွေ ၅၀ကျပ် ပို့ ပို့ပေးတတ်တာ။ ဒါပေမဲ့ အစ်မတွေကတော့ သူ့ကိုလူကြုံရှိတ်ိုင်း စားစရာ၊ ပိုက်ဆံတွေပို့ပေးရတဲ့အပြင်၊ အစ်ကိုဖြစ်တဲ့ မောင်လေးဝင်းမောင်က မုံရွာကပြန်လာတိုင်း၊ သူ့ညီလေးကို ပိုက်ဆံပေး၊ တပ်ပြင်မှာသူကြိုက်တတ်တာတွေကို လိုက်ပြီး ကျွေးတတ်သေးတာ။ လူကြုံရှိလို့ကတော့ ငါးခြောက်လေးတွေဆို အသားချည်းဘဲ ၃လက္မလောက်အတုံးလေးတွေ စားချင်တဲ့အချိန်ဖုတ်ခိုင်းပြီး စားလို့ရအောင်တစ်မျိုး၊ဗလချောင်ကြော်၊ ပုဇွန်ထုပ်ကို မုန့်နှစ်နဲ့ကြော်ပြီး စက္ကူဘူးခွံမှာစီပြီးထည့်တာကတဖုံနဲ့ စားစရာ ကိုပို့ပေးကြရတာ။ အဲ့ဒီအချိန်က တယ်လီဖုံးတွေဆက်ဖို့လဲခက်ခဲတော့၊စာတိုက်ကစာဘဲမျှော်ကြရတော့တာပါဘဲ။ သူစာပြန်ရေးရင် “မမရေ၊ ပို့ပေးလိုက်တဲ့စားစရာတွေကတော့ တပ်ထဲမှာ သူဆွဲကိုယ်ဆွဲနဲ့ တစ်နေ့ထဲပြောင်ရော” တဲ့လေ။ ကျမတို့မောင်နှမတွေက အစားကောင်းဆိုသူများကိုသိပ်ကျွေးချင်တာ၊ဖွက်မစားတတ်ကြဘူး။ (အဖေသင်ထားတာလေ။ ဧည့်သည်များ ထမင်းစားချိန်ရောက်လာလို့ကတော့၊ ကျွေးသာကျွေး၊အဖေ့ဖို့ မကျန်ရင်နေပစေ- လို့။)

တခါများ ဖိုးချိုရဲ့တပ်ကလူကြုံလာတော့ အိမ်မှာဘဲတည်းခိုင်း၊ကျွေးမွေးပြီး၊ ပြန်တော့လဲ လမ်းစားဖို့စားစရာတွေလုပ်ပေးပေါ့။ မောင်လေးကိုစောင့်ရှောက်ဖို့လဲမှာရတာပေါ့။ ဧည့်သည်က ပြန်ခါနီး မမတို့ကိုကြည့်ပြီးစိတ်မကောင်းတာတဲ့။ ဖိုးချိုက မပြော ရဘူး – မှာလိုက်လို့ မပြောတာ။ မောင်လေး အသဲရောင် အသားဝါဖြစ်လို့ ဒီရက်ထဲ ဆေးခွင့်နဲ့နားနေရတယ်လို့ပြောပြရှာကြတာ။ အစ်မတွေဘဲ ချက်ချင်းလိုက်မယ်ပေါ့။ မုံရွာက ဆန်လာတင်တဲ့ဦးမြဟန်က အမတို့တစ်ရက်ဘဲစောင့်ပါ။ မနက်ဖန်ကားနဲ့ လိုက်ခဲ့ရင်ရတယ်ဆိုလို့၊ ၁၀ ဘီးကားကြီးခေါင်းခန်းကထိုင်ပြီးညီအစ်မ၃ ယောက်လိုက်သွားကြတာပေါ့။ ညောင်လေးပင်အိမ်မှာသူငယ်ချင်းစိန်စိန်အုံးကိုလဲ ဝင်ပြီးခေါ်လိုက်သေးတယ်။ ၁၀ဘီးကား၂စီးဆိုတော့ကျမတို့ ညီအစ်နဲ့သူငယ်ချင်း၄ယောက်ကတစ်စီး၊ ဦးမြဟန်ကနောက်တစီး။ မောင်လေးကိုစိတ်ပူလို့သွားကြတာပေမဲ့ သာဝတ္ထိက ထမင်းဆိုင်မှာ ထမင်းစားရတာကောင်းလိုက်တာ။ အရံဟင်းလေးတွေစားခဲ့ရတာကိုမမေ့ဘူး။ မိတ္ထီလာရောက်တော့ညနေစောင်းလေး။ ကျမတို့ကို မြို့ထဲမှာချထားပေးခဲ့တော့၊ မိတ္ထီလာချည်စက်ကို မြင်းလှည်းငှားပြီး ၄ယောက်သား သွားလိုက်ကြတာ၊အိမ်လိပ်စာလဲမသိ။ ချည်စက်ဝန်ထမ်းအိမ်ယာမှာ အန်တီအေးတို့အိမ်လို့မေးရင်ရတယ် ဆိုတဲ့ မောင်လေးပြောစကားကိုမှတ်ထားပြီးသွားကြတာပါ။ ရောက်လဲရောက်ရော သိပ်ကို ပျူငှာပြီးချစ်စရာ ကောင်းတဲ မိသားစု နဲ့ဆုံကြရတာမို့၊ နေခဲ့တဲ့ ၃/၄ရက်လောက်စိတ်ချမ်းသာရပါတယ်။ မိုးချုပ်မှရောက်သွားတာတောင် ရှိတာလေး နဲ့ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးလိုက်တာ၊မောင်လေးကိုလဲ သူတို့ ရဲ့သားလေးကိုစက်ဘီးနဲ့ပြေးခေါ်ခိုင်းလိုက်သေး။ တပ်နဲ့ကအတော်လှမ်းတယ်ဆိုတာ သိရတော့ ကလေးကိုစိတ်ပူလိုက်တာ။ ကျမတို့ရေမိုးချိုးပြီးလို့ ထမင်းစားပါဆိုတော့လေ စိန်စိန်အုံးနဲ့မိမာက ဆန်ကနီနီကြီးနော်၊ စားနိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ တီးတိုးပြောနေကြသေးတာ။ ဟင်းရွက်စုံဟင်းချိုလေး၊ ဝက်သားပြုတ်ထားတာလေးကို ခပ်ပါးပါးလေးတုံးပြီးငရုပ်သီးလေးနဲ့တစ်ခွက်၊စိမ်းစားငပိကြော်လေးနဲ့စားလိုက်ကြတာ၊ ဆန်နီနီကြီးဆိုတဲ့ နှစ်ယောက်ကတောင် ကောင်းလွန်းလို့ပါတဲ့။ မောင်လေးလဲရောက်ရော ကျမတို့စားလို့ ကျန်တဲ့ထမင်း ခဲလေးကို “သားစားဦးမယ်” ဆိုပြီး စားတော့တာပါဘဲ။ခု ဒီစာကိုရေးရင်းနဲ့တောင် သရေယိုမိသေးတယ်။

နောက်နေ့မနက် မောင်လေးကစျေးသွားဖို့အစောကြီးလာခေါ်တာနဲ့ စျေးတန်းလေးကိုလျှောက်ကြတာပေါ့။ “မမရေ အန်တီအေးတို့အိမ်ကို ဆန်လေးဝယ်ပေးပါနော်” တဲ့ ။ “သားကအမြဲစားတတ်တာ” လို့လဲပြောသေး။ မန်ကျည်းဖူးလေးတွေ အဆုပ်လိုက်လေးရောင်းကြတာချစ်စရာကောင်းသေးတော့။ ဆန်၊ဆီနဲ့ အမဲသား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်စုံ အောင်ဝယ်ပြီး အိမ်ပြန်ရောက်တော့ အန်တီအေးက ဖိုးချိုကိုဆူလိုက်တာ။ မောင်လေးကိုချစ်ကြတယ်၊ သူကဖင်လဲပေါ့တယ်။ကြက်စာလဲ ကျွေးပေးလိုက်တာဘဲ၊ရေခပ်စရာရှိလဲကူခပ်ပေးလိုက်တာဘဲမို့။သူ့သားသ္မီးလေးတွေလိုဘဲ- တဲ့။ ကျမတို့ ၄ယောက်မိတ္ထီလာ ကနေ မုံရွာကိုဆက်သွားကြတာပေါ့။အင်မတန် ခြေရှည်ကြတာလေ။ မုံရွာလဲရောက်ရော မိမာက ပူလှချည်ရဲ့ ချက်ချင်းပြန် ပါ့မယ်ဆိုပြီး အော်ငိုတာ။ သူကနဲနဲမှ သီးမခံတတ်တာ။အလိုလိုက်ခံထားရတာမို့။ မုံရွာဘုရားဖူးပြီး မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ကအန်ကယ် ဦးထင်ဇော်အိမ်ကိုပြန်လာကြတာ၊ ဟားဟား ကျောက်တော်ကြီးဘုရားပွဲနဲ့ တိုးနေလို့ ရွှေမန်းဇာတ်ရုံကို အန်ကယ်က သူ့သ္မီးလေး၂ယောက်နဲ့အတူလိုက်ပို့ပေးသေးတာ။ပွဲတော့မကြည့်ရပါဘူး။ ရွှေမန်းဝင်းမောင်တို့ ချမ်းချမ်းတို့ ဦးဆန်းတို့ကိုနှုတ်ဆက်ရုံဘဲ ဇာတ်ရုံကိုသွားခဲ့ကြတာပါ။ အန်ကယ်ကလေ အပြန်ရထားပေါ်မှာစားဖို့ ပေါင်မုန့်ကြော် ပေးသေးတာ။ အန်တီကဆိုရင်ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးတာများ၊အန်တီချက်ကျွေးတဲ့ ငါးပတ်မွှေကစားကောင်းလွန်းလို့ ခုချိန်ထိမမေ့ဘူး။(ငတ်ကြီးကျလိုက်တာလို့မပြောကြနဲ့နော်။အစားမက်တာပါ။) ပြောဘူးတယ်လေ။ တောင်ငူရောက်တော့၄ယောက်ကိုထမင်းတစ်ထုပ်ဘဲဝယ်စားဖို့ ပိုက်ဆံကျန်ပါတယ်- ဆို။ ဘူတာရောက်တော့ ကားငှားစီးပြီး အိမ်ကပိုက်ဆံတောင်းပြီး ကားခပေးခဲ့တဲ့အဖြစ်။

ဖိုးချိုလေးက သင်္ကြန်ပြီးစကထဲက တရှောင်ရှောင်နဲ့ နေမကောင်းဖြစ်လိုက်တာ၊ ဒီဇင်ဘာလဆန်းလောက်ရောက်တော့ ဆေးရုံတင်လိုက်ရတော့တာပါဘဲ။ ကျမရဲ့အလုပ်ရှင်ဦးမျိုးထွန်းနဲ့မသိုက်၊ ဦးဝင်းထင်နဲ့ မေပြုံးမြင့်၊ ညီမလေးမျိုးမျိုးတို့ ဝိုင်းဝန်းကူညီမှုနဲ့ ဂျပန်ဆေးရုံကိုတင်ဖြစ်တာပါ။ မောင်လေးက လုံးဝဆေးရုံမတက်ချင်ပါဘူး။ အိမ်မှာအမေတစ်ယောက်ထဲဖြစ်နေမှာစိုး ရိမ်ရှာတာပါ။ မောင်လေး စိတ်မပူနဲ့ -ဆိုပြီး၊ အမေ့ကိုအစ်မဝမ်းကွဲ ဒေါ်ခင်သန်းဆွေရဲ့အိမ်ကိုပို့ထားပြီး၊ ဝက်ပေါနဲ့ကျမကနေ့ရော ညပါဆေးရုံမှာနေကြတာပါ။ အမေ့မွေးစားသားတွေ ဖြစ်တဲ့ အောင်အောင်၊ တင်မျိုး၊ မျိုးဆင့်၊ အောင်ရဲထွဍ်လေးတို့ကလဲ ညရေးညတာ မမတို့နှစ်ယောက်ထဲ- ဆိုပြီးဆေးရုံလိုက် စောင့်ပေးကြပါတယ်။ ဆေးရုံပေါ်ရောက်ပြီး ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာဘဲ၊ တစ်ပါတ်လောက်ဘဲလို့ဆရာဝန်ကပြောလိုက်လို့ခံစားရတဲ့ ခံစားမှုမျိုးဟာလေ၊ ရင်ထဲက ကလီစာတွေဆွဲနှုတ်ခံလိုက်ရသလိုပါဘဲ။ ဒါပေမဲ့လို့ မလုပ်ကောင်းတာ၊လုပ်ကောင်းတာတွေ ဘေးချိတ်ပြီး၊ ဘယ်လိုစီစဥ်ရင် ဘယ်လောက်ကုန်ကျစရိတ်ဆိုတာမျိုးကစလို့ စုံစမ်းမေးမြန်းထားရတာပါ။ သူ့ခမြာလေ ဆေးတွေ၊ သွေးတွေကလဲသွင်းလိုက်ရတာ၊ အစာပိုက်ကို ဆွဲဖြုတ်မှာလဲစိုးရိမ်ရနဲ့ သောကတွေ။ ဝင်းမောင်လေးကမဆုံးခင်၃ရက်လောက်ကျတော့ ကော့သောင်ကရောက်လာလို့၊ သူတို့ညီအကိုတွေ့လိုက်ရပါသေးတယ်။ အဲ့ဒီတော့ အမေနဲ့ဝင်းမောင်ကို ငြိမ်းငြိမ်းတို့အိမ်ကိုပြောင်းပြီးနေခိုင်းရပြန်ပါရော။ အဲ့ဒီအချိန်လေးမှာဖိုးချိုလေးသတိပြန်ရလာလို့ အမေ့ကိုခေါ်ပေးခိုင်းရှာတယ်။ တူလေးထင်လင်းကျော်ကဆေးရုံက်ုလိုက်ပို့ပေးရှာလို့ အမေ့ကိုမောင်လေးကန်တော့လိုက်ရရှာပါသေးတယ်။ 23- 12-1998 နံနက် ၆နာရီမှာတော့ မောင်လေး ကျမတို့ကို အပြီးထားခဲ့ပါပြီ။ ဖိုးချိုလေးဆေးရုံတက်နေစဥ် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြသူအားလုံး၊ ရပ်ကွက်ထဲက ရက်လည်တဲ့နေ့တိုင်အောင်မိသားစုသဖွယ်ဝိုင်းဝန်းကူညီသူအားလုံးကို မမေ့မလျော့ ကျေးဇူးတင်နေပါတယ်။ ဖိုးချို ရက်လည်ပြီး၊ နောက်တစ်နေ့မှာတော့ မောင်လေးဝင်းမောင် ကော့သောင်ကိုပြန်သွားရပါတယ်။ သူကလဲ ကျောက်ကပ်မကောင်းလို့ ရနောင်းဖက်မှာဆေးကုနေရတယ်ဆိုတာကို ဖုံးဖိပြီး၊ပြန်သွားရှာတာပါ။

ဖိုးချိုလေး ရက်လည်ပြီး၊ နောက်ရက်ဘဲညီအမနှစ်ယောက်လုံး အလုပ်ပြန်ဆင်းရတာဆိုတော့ အိမ်မှာ အမေတစ်ယောက်ထဲကျန်ခဲ့ရရှာတာပါ။

6-1- 1999 နေ့မှာ ဝင်းမောင်နေမကောင်းဘူး-လို့သူ့ယောက်ဖလေးကဖုံးဆက်လာတာပါ။ လောလောဆယ်တော့ ငိုဖို့ကလွဲလို့မစဥ်းစားမိပါဘူး။ တခါမှမရောက်ဘူးတဲ့အရပ်၊ လေယာဥ်လက်မှတ်ရဖို့ကလဲ ခက်ခဲနဲ့ ဘာကစပြီးလုပ် ရမှန်းကိုမသိတော့တာ။ နောက်တော့ ဝက်ပေါရုံးက သူ့မိတ်ဆွေရဲ့ယောကျ်ားကိုအကူအညီတောင်းရပါတော့တယ်။ ၁၈ရက်နေ့ညနေကျမှ ကိုဒေးဗစ်က လေဟာဥ်လက်မှတ်ရပြီဆိုလို့။ (တကယ်ကျေးဇူးတင်ရပါတယ်။) ၁၉ ရက်နေ့ ကွင်းချိန်းက နံနက်၅နာရီ-တဲ့။ ဒဂုံအိမ်ကနေ မိမာနေတဲ့ ကြည့်မြင်တိုင်၊ နိဗ္ဗာန်လမ်းအိမ်ကို အဝတ်အစားတွေ ကျွတ်ကျွတ်အိပ်နဲ့ ထည့်ပြီး အမြန်ပြေးရတော့တာပါဘဲ။ တစ်ယောက်ထဲ မိုးချုပ် တက္ကစီကလဲငှားမစီးရဲပါဘူး။ အဲ့ဒီတုန်းက ဒဂုံကနေ၊ကြည့်မြင်တိုင်ကို ကားနှစ်ဆင့်ပြောင်းစီးရပါတယ်။ ၁၉ရက်နေ့နံနက်၄နာရီမှာ မိမာနဲ့ သူ့ခင်ပွန်းမောင်သိန်းထိုက် တို့ကလေယာဥ်ကွင်းကို လိုက်ပို့ရှာကြတာ။ ကော့သောင်ကို၁၁နာရီလောက်ရောက်တော့ ကားသမားတွေကိုမေးရတာပေါ့။ ကံကောင်းတော့ မောင်လေးကိုသိတဲ့သူမို့ အိမ်ရှေ့အရောက်လိုက်ပို့ပေးရှာပါတယ်။ကျေးဇူးတင်လိုက်တာ။ ရုံးက ဦးဝင်းထင်စိတ်ပူလို့ပြောတဲ့ “ကော့သောင်ကိုမရောက်ဘူးဘဲနဲ့၊ မမိတော့ ရောင်းစားခံရတော့မှာဘဲ” ဆိုတာကိုလဲသတိရပြီး၊ကြောက်မိပါတယ်။

ကျမရောက်တော့လေ “အစ်မကဘာလို့လိုက်လာတာလဲ၊အိမ်မှာအမေနဲ့ဝက်ပေါနှစ်ယောက်ထဲရယ်” လို့ ဒရင်းဘက် ပေါ်ကထလာပြီး၊ အစ်မကိုကြိုရှာတယ်။ သူ့မိန်းမက “အဲ့ဒါ ဒေါ်မိလား၊မဝက်လား” လို့မေးတော့ ၊ သူက “ဒေါ်မိ ဟဲ့၊ ငါ့အစ်မအကြီးဆုံး၊ငါတို့အမေလိုဘဲ” လို့ပြောတာ။ “အစ်မချက်တဲ့ ငါးပြေမ အချဥ်ဆီပြန်လေးစား ချင်လိုက်တာ” လို့လဲပြောရှာတယ်။ (ကျမတို့မောင်နှမတွေကအလွန်သံယောဇဥ်ကြီးကြတာ။ သမုဒယတွေပေါ့။)

ကျမ ကော့သောင်ရောက်ပြီး၃ ရက်မြောက်နေ့မှာဘဲ၊ မောင်လေးဝင်းမောင်က ကျမတို့ကို ခွဲသွားပြန်တာပါဘဲ။ 22-1-1999 ည၉ နာရီတိတိပါ။ သူတို့ဆီမှာ ၅ရက်နဲ့ရက်လည်ပြီး၊၇ ရက်မြောက်နေ့မှာ လေယာဥ်လက်မှတ်ရလို့ ရန်ကုန်ကိုပြန်လာတော့ အမေ့ကို ဘယ်လိုပြန်ပြောရမလဲ-ဆိုတဲ့ အတွေး တသီကြီးနဲ့ ပြန်ခဲ့ရပါတယ်။ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် တစ်လတိတိဘဲ ခြားပြီးထွက်သွားခဲ့ကြတာ။ ဝင်းမောင်ကို သင်္ဂြိုလ်တဲ့အေးရိပ်ငြိမ်သုသာန်က တောင်ပေါ်မှာ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေ လဲရှိတော့လေ၊- – – – ဖိုးချိုလေးနေမကောင်းဖြစ်နေစဥ်က “ကိုကြီး(ဝင်းမောင်)ကိုတွေ့ချင်လိုက်တာလို့ပြောတော့၊ မောင်လေး ဘာလုပ်ချင်လို့လဲ- လို့မေးရတာပေါ့။ အဲ့ဒီတော့လေ မောင်လေးက “သားတို့ကိုဆရာတော်ကခေါ်နေပြီ၊တောင်ပေါ်မှာ ကိုကြီးကလမ်းမသိလို့ သားကပြောပြရမှာ”လို့ဆိုတာလေးကို ကျမငိုရင်းနဲ့ သတိတရ ခေါင်းထဲရောက်သွားမိပါတယ်။ ဘာမှန်းတော့ မသိပေမဲ့ သူတို့ညီအစ်ကိုက ပတ်သက်ဆက်နွယ်ဘူးတဲ့ အထုံရေစက်တွေများလား – လို့။ ဝမ်းနဲ့လွယ်မွေးခဲ့ရတဲ့အမေလေ ရူးမသွားတာကံကောင်း။တရားအလုပ်တွေလုပ်ထားလို့သာဖြေနိုင်ရှာတာ။သူတစ်ယောက်ထဲ နေ့လည်ဖက်အိမ်မှာကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့အချိန် မျက်ရည်ကျရင် “ငါ၊ ဘယ်ဘဝက သားကိုလွမ်းလို့ ငို နေမိပါ လိမ့်” ဆိုပြီး ၊ဖြေရရှာတယ်တဲ့။

ဒီဘဝမှာဆုံခဲ့ရတဲ့မောင်လေးတွေအေးငြိမ်းရာဘုံဘဝရောက်ကြပါစေ။

ကိုယ့်မျက်စေ့ရှေ့မှာ၊ ကိုယ့်လက်ပေါ်မှာဆုံးသွားတဲ့ကလေးတွေအတွက်တောင် ၂၃နှစ်ကြာတဲ့အထိ ဝမ်းနည်းမဆုံး ၊ခံစားနေရတုန်းဆိုတော့၊ ဆုံးပြီလို့ဆိုလို့သာ သိလိုက်ရသူတွေ၊မမြင်လိုက်ရသူတွေအတွက်တော့ – – – – – –

သေသူကို ရှင်သူက “တ”နေရတာပါလား။

။မှတ်ချက်။ ။ ဒီစာရေးဖို့ကိုအတော်အားယူရပါတယ်။မနေ့က မရေးဖြစ်တာ နားလည်ပေးကြပါနော်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။

ဖိုးချို(သက်နိုင်) – – – ၃၃ နှစ်။

ဝင်းမောင်(ဝင်းအောင်) – – -၃၉ နှစ်။

RIT English Department

My introduction to teaching at RIT began as a team member of the English Department. Besides Daw Yin Yin Mya (Head of the English and known to us as Terry), and Daw Sheila Saing (Asst. Head), there were 10 tutors including myself.

Nicknames

In his own inimitable and affectionate way, Saya U Khin, also one of the new tutors, decided to spice up our group by giving us nicknames. I’m sure my former colleagues will forgive me for revealing these juicy tidbits as this generous gesture of U Khin’s served to bind and give our departmental community a semblance of togetherness.

Daw Yin Yin Mya was complimented with the name Shwe Man Mé (in honor of her previous beauty pageant title). I wouldn’t want to reveal Daw Sheila Saing’s nickname. Despite its not being slanderous or derogatory, it was a typical humorous expression of what we Burmese immediately notice about anyone’s appearance. U Win Mra was known as Rakhine gyi, Saya Tony (Sao Kan Gyi) as Shan gyi (sadly gone, but he must be smiling down on us from his abode of eternal rest), Sayama Toni as Byaing ma gyi, Sayama Muriel – a name I don’t recall, but which I think reflected her sweet innocence and being the object of Saya U Khin’s “secret” admiration, Sayama Khin Saw Tint, ungallantly nicknamed Ahnaik té gyi, and Sayama Charity who was inexplicably called Shwe nga.

For some strange reason, U Khin spared me, perhaps out of intimidation or deference for my scrabble prowess, as he often challenged but rarely ever beat me in games involving money bets.

Both Saya Joe Ba Maung, and Saya Kyaw Lwin Hla, easy targets, were also excepted by U Khin, perhaps to portray a side of his that reminded him of having some good social graces. These intimate nicknames, characteristic of us Burmese helped with the bonding process more closely, and nobody took offense at their liberal use. It certainly seemed that despite our different ethnic backgrounds, we enjoyed a far greater measure of coexistence, cooperation, and friendship in our department than the Burmese government of the day did, in their efforts to co-opt and mold the various ethnic groups of the country into a unified whole.

Classes and Examinations

Those were halcyon days for us at RIT, teaching classes of 20 to 25 respectful and committed students, who basically went along with what we decided was appropriate to teach, and in the manner we decided was best for them to learn. Saya U Khin and I usually had Sayama Terry’s ear, so to speak, and we got to make considerable input into the curriculum and test instruments. At exam time, I was given the duty of conducting the Listening tests over a loudspeaker system across a few wooden framed classrooms (not unlike large zayats), likely due to my previous stint as a radio entertainer with the BBS.

Students

I got to love my work and I became very attached to the students. In particular, I remember one student. In my classes, he was almost habitually slouched over his desk in the last row of the class, seemingly half asleep on one bent elbow with glasses barely supported on his nose, and seldom looking up or towards the front of the classroom. His seeming indifference belied a very active, bright, and absorbing mind, one which on facing a problem or engaging in conversation requiring close concentration manifested its ability to ably comprehend sophisticated concepts or language use. Usually indulging in his pastime of doodling, I’m sure he was immersed in daydreams of one day becoming an editor of a successful newspaper or a widely popular and eagerly-read newsletter.

When I wasn’t teaching, I was either playing scrabble with Saya U Khin, Roland Thein, Sayama Anne, or Bobby Myo Tun, now respectfully addressed as Bhikku Pannagavesaka, who undoubtedly must now be spending some time apart from his meditation in his monastery in Mawlamyine to reminisce on some of the earthly pleasures RIT once had to offer.

Our teaching staff was a friendly bunch. We had a regular stream of students, and some members of other departments visiting with us either to exchange pleasantries or to “check out the scenery” from our vantage point on the 3rd floor. Regulars such as Roland Thein and the Rev. Bobby Myo Tun (no disrespect intended), were often joined by Johnny Hla Min, Kenny Wong, Robert Win Boh, La La, George Tun Pe, D.S. Saluja, Toby Kittim Ku, Zaw Min Nawaday, Walter Tan, Gregory Win Htut, Reggie Kyaw Nyunt, etc., and their delightful female counterparts viz., Christine Phyu Phyu Latt, Emma Myint (later an RIT sayama), and Pamela Myo Min (now Head of Architecture) etc.,. Others, one year junior were Merrylin Smith (now Mrs. Zaw Mon with a very successful career in the US government’s EPA), Than Than Yi (at whose house I played tennis a few doors from Daw Aung San Su Kyi’s residence on University Avenue), Amy Lei Lei Myaing (Tex), Rosie Gyi, Annie (?), and Merlin Vaz, etc., Many of these students not only strolled into our “English Corner”, but unstintingly gave of their time to help me set up the RIT scrabble group, which later even involved the participation of Sayagyis Dr. Aung Gyi, U Min Wun, and perhaps Saya Bilal Raschid in competition games in the institute. The students’ help also extended to organizing the department’s debates and carol singing at Christmas time – an interesting seasonal Christian celebratory event, where racism and religious discrimination played no part in the thinking of our community. We were just happy to be one, and to do things and enjoy each other’s company in whatever manner we could, all in true Burmese fashion.

Sayas from other departments

On other fronts, I thoroughly enjoyed socializing and cultivating friendships with faculty members from other departments. Saya U Sein Shan (Math) was a consistently friendly and jovial presence, as were Saya U Maung Maung Win (Mech) with his flashing smile worthy of any CNN news anchor, Saya Maurice Kyaw Zaw, and Saya U Soe Paing, whom I called “the involver and the motivator”. I had frequent stimulating conversations with Sayas Christopher, U Thein Dan, and U Allen Htay of the Civil department. And of course, I was not only very friendly with Saya Bilal Rachid of the Architecture Dept., but was, and will always continue to be deeply grateful to him for helping me get my Canadian visa. He did much to introduce me to the international diplomatic circuit where the foreign ambassadors often engaged in discussing topical issues, a pastime close to my heart. We now keep in close contact by email, and I plan to visit him and others in the Washington [D.C.] area in the near future.

In the same way that I had learned to smoke from some RIT seniors in 1959, I also learned to drink from socializing and playing tennis with the Russian Architectural and Mining lecturers. Interestingly, Viktor, the head of the Russian group took me aside when I went on my rounds to wish my various colleagues “Good-bye”, and asked if I would mind keeping in touch with him as he wanted to immigrate to Canada. When asked, “Why Canada?” his answer was a simple, “They have excellent fishing there!”

Rector and Registrar

Despite my very cordial relations with Sayagyi U Yone Moe through my occasional visits to his office, there was one person in the administration who seemed to consider me anathema to the institution, with no apparent justifiable reason. Whenever I happened to see U Soe Thein the Registrar, which was practically everyday, he would always stare or glare at me with thinly disguised feelings of dislike.

Anecdote

I know I’m fast forwarding a bit here, but I’d like to narrate an interesting and illuminating anecdote that happened towards the end of my teaching career at RIT.

One day, a brilliant student of mine – who shall remain anonymous, returned from the government’s annual Lu Ye Chun summer camp for outstanding achievers. At the usual meeting of students, faculty and administration in the RIT Assembly Hall, instead of going along meekly with the official policy line of praising the program to the skies, and using the occasion to encourage other students to strive for higher ideals within the government’s philosophical purview, he delivered a critical unflattering message labeling the program as nothing less than an attempt to indoctrinate the students with questionable socialist ideals!

We sat in stunned silence, not for one moment expecting such a tirade. I never quite got around to asking him what chastisement was meted out to him, but within an hour of his outburst, I was “requested” to see U Soe Thein in his office. There, I was pointedly accused of imbuing this student of mine with harmful western liberal thinking that was detrimental to the Burmese Way to Socialism. Despite my protests to the contrary, I was roundly castigated on the grounds that I was a natural suspect due to my westernized manner of dressing, my behavior, and outlook. Well, so much for U Soe Thein – himself a suspected front man for the party, and his heavy-handed attitude.

There was no love lost between us, but I very sadly had to conclude that after this, my first experience of discrimination in my life, and a few other misgivings about the systemic failure I was witnessing, including the plight of the working class people at large, I would sooner or later have to leave the land of my birth, as it was becoming extremely constricting and taxing for me to exist in such a stifling political system. I have since moved on, preferring to relegate the “U Soe Thein fiasco” to a footnote in my teaching career at RIT.

And as for my student? I was left with an absolute sense of admiration for this young, conscientious, and courageous person who had had enough gumption to speak truth to power!

Editor’s notes

• Sayama Terry moved to Australia.

• Sayama Sheila moved to Thailand. Her spouse Dr. Zin Aung taught at Assumption University (formerly ABAC).
• U Win Mra retired from Pole Vault Competition and became Burma’s Elvis Presley. He joined the Foreign Office. He served as Ambassador to the UN. Upon his return, he chaired the Burma Human Rights Commission. He is a Khamee Khamet of Sayama Toni .

• Sao Kan Gyi (GBNF) wrote with the pen name “Khemerat”. His sister Biddy (spouse of Mawn Pong Sawbwa Lay) published a book in Australia.

• Daw Khin Saw Tint is a bilingual author and a happy great grand mother. Her younger brother U Nay Oke Tint (St. Paul’s) gave a TEDx talk about their mother Daw Khin Saw Mu and her role in the Khit San Sar Pay.
• Sayama Muriel (spouse of Saya U Aung @ Alphonso Rivers @ Ko Nge) moved to Thailand.
  I met them at Saya U Tin Maung Nyunt’s house in Milpitas. They were visiting their daughter in Southern California and made a short trip to Northern California.
• Sayama Charity retired as Professor. I met her at SPZP-2012.
• Saya Des sent me his book.
  He had back pain, which limited his traveling. For some time, he taught English on-line to students far and wide.
• Joe Ba Maung (GBNF) was Burma’s Tennis Champion in both Singles and Doubles.
  He joined Burma Railways and also managed the Sports Program. He lost his job after 8-8-88.
• U Kyaw Lwin Hla joined UNDP and had a long UN career.
• U Khin also won some Scrabble tournaments, but the awards are less that those of Saya Des. He moved to Taiwan.
  He sent me a long e-mail in 2016 when Ko Maurice Chee (M75) organized a Birthday & Appreciation Soon Kway at Dhammananda Vihara, Half Moon Bay, California.