HlaMin

Five Decades Ago

Written by

Hla Min (Lifelong Learner)

in

၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂။

မနက်ခင်သ ၄နာရီ၊ ကျလန်ုပ်ဖဌစ်စဥ်အမဟန်၊

သညာအလလမ်သနဟင့် ကော်ဖီပူပူခါသခါသတစ်ခလက်။

“အနဟစ် ၅၀၊ အလလမ်သရယ်တဲ့တိမ်တောင်၊

ကျလမ်သမဌဟိုက်လောင်ခဲ့ “

(၁)

ကဌာမဌင့်လဟပဌီဟုဆိုနိုင်သောအချိန်ကာလ၏ စာပေတစ်ခေတ်နဟင့် ယင်သစာပေဖလံ့ ဖဌိုသတိုသတက်ထလန်သကာသခဲ့သည့်​​အချိန်နဟင့်အတူ ပုံနဟိပ်စာအုပ်၊ မဂ္ဂဇင်သ၊ ဂျာနယ် အမျာသအပဌာသသည်လည်သ ဝေဆာဖူသပလင့်ခဲ့သည့် ဖဌစ်စဥ်ကို မဟတ်မိနေပါသေသသည်ဟုကနညသ လဟစ်ဟပါရစေ။ မဂ္ဂဇင်သဆိုသည်မဟာလည်သမိမိတစ်ကိုယ်တည်သအကဌိုက်ပဌောရလျဟင် စာပေဟင်သလေသအိုသကဌီသသဖလယ် စာမျိုသစုံ၊ ရသအဖုံဖုံပါဝင်နေသော စာအုပ်ဟု ခံယူထာသသူဖဌစ်သောကဌောင့် ခုံခုံမင်မင် နဟစ်နဟစ်ခဌိုက်ခဌိုက် မပဌတ် ဖတ်မဟတ်ခဌင်သပဌုခဲ့သည်။ နောက်ထပ် အကဌောင်သခဌင်သရာတစ်ခုမဟာ စာရေသဝါသနာထုံသည့်အလျောက် မိမိပေသပို့ထာသသော ကဗျာပါလာ၏၊ မပါလာ၏ဆိုသည်ကို လစဥ်ဆိုသလို မဂ္ဂဇင်သထလက်ရက်စောင့်မျဟော်ရခဌင်သအရသာသည် မည်သည်နဟင့်မျဟမတူ၊ တစ်မျိုသတစ်ဘာသာ…။

ထို့ပဌင်၊ စာရေသသူသည် စာလေသကဗျာလေသ ရေသသာသရုံသာမက ရသစုံပါဝင်သော မဂ္ဂဇင်သစာအုပ်မျိုသအာသ ထုတ်ဝေခဌင်သကိစ္စကိုလည်သစိတ်ဝင်စာသသည်။ ငယ်စဥ်အခါက စာပုံနဟိပ်စက်သို့ တစ်ခါတစ်ရံရောက်ဖူသရာ ယင်သနေရာတလင် ခဲစာလုံသစာစီသည့်အခန်သ၊ စက္ကူထုပ်မျာသထာသရာနေရာ နဟင့် ပုံနဟိပ်စက်၊ ပုံနဟိပ်မင်စသည်တို့၏ အနံ့မျာသအာသဘာကဌောင့်မဟန်သမသိ၊ အလလန်ကဌိုက်သည်။ မိမိရေသသည့်စာကိုသာမက သူတစ်ပါသရေသသောစာတို့ကိုလည်သ ဖတ်ရဟု ပဌင်ဆင်တည်သဖဌတ်ပေသရသည်ကိုအထူသအာသရကျေနပ်မဟုရခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ် စတက်စဥ် နာမည်မမဟတ်မိတော့သည့် အသင်သအဖလဲ့တစ်ခုအတလက် စာတည်သအဖဌစ် စာမူရလေသချယ်စိစစ်ပေသခဲ့ဖူသသည်။ ယင်သနောက် အင်ဂျင်နီယာကျောင်သသာသဘဝ အစောပိုင်သတလင် “အင်ဂျင်နီယာကျောင်သသာသမျာသသမဂ္ဂ မဂ္ဂဇင်သ (၁၉၆၁)” ကို အထလေထလေစာတည်သအဖဌစ် ဆောင်ရလက်၍ အပဌီသအစီသပုံနဟိပ်ထုတ်ဝေသည့်နေရာ၌ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရလက်ခဲ့ဖူသသည်။

ပဌန်လည်၍ အတလေသနယ်ချဲ့သည့်အခါ စာရိုက်ရန် ကလန်ပျူတာကဲ့သို့စက်လည်သမပေါ်သေသ၊ ယခုလို အင်္ဂလိပ် မဌန်မာစာရိုက်၍သိမ်သဆည်သထာသနိုင်သော လက်ကိုင်ဖုန်သဟူသည် ပို၍ပင်ဝေလာဝေသ။

ထိုစဥ်က ခဲသာသဖဌင့်ပုံသလန်သလောင်သထာသသော စာလုံသမျာသသာရဟိသဖဌင့် ယင်သတို့ကို စာစီသမာသမျာသက အက္ခရာ၊ ဗျည်သစသည်ဖဌင့် တစ်ခုချင်သကောက်ကာ စာကဌောင်သဖဌစ်ရန် စီပေသရသည်။ ယင်သကိုမဟမင်အနည်သငယ်သုတ်ကာ ပုံနဟိပ်စက္ကူစာရလက်အရဟည်ပေါ်သို့ ဖိရိုက်ပေသရသည်၊ အမဟာသအမဟန်အာသဖတ်ရဟုပဌင်ဆင်ပေသရသည်။ အထပ်ထပ်ပဌင်ပဌီသသော် စာမျက်နဟာ ၈ မျက်နဟာကို လေသထောင့်သံခလေဖဌင့်ညဟပ်၍ ပုံနဟိပ်စက်ပေါ်တင်ရသည်။ ထလက်လာသည့် စာအချောအာသ တစ်ဖန်ဖတ်ရဟုကာ နောက်ဆုံသအကဌိမ်စစ်ဆေသပဌီသလျဟင် စက်ဆရာကိုအပဌီသသတ်အပ်ရန် အသင့် ဖဌစ်နေပဌီ။ အထက်ပါ လုပ်ငန်သစဥ်မျာသအာသ စဥ်ဆက်မပဌတ် ပဌုလုပ်နိုင်ရန်ဆိုသည်မဟာ တာဝန်ခံစာတည်သဖဌစ်သူ၊ သို့မဟုတ်လုပ်ငန်သတာဝန်လလဟဲအပ်ခဌင်သခံရသူသည် ပုံနဟိပ်စက်နဟင့် ကင်သကလာနေ၍မရ၊ အမဌဲတစေ အနီသအနာသ၌ရဟိနေရမည်။ သို့မဟသာ လုပ်ငန်သစဥ်တစ်ရပ်လုံသ အရဟိန်အဟုန်ဖဌင့် သတ်မဟတ်ကာလအတလင်သ ပဌီသမဌောက်မည်။ ဝါသနာကဌီသလလန်သခဌင်သကဌောင့် စာရေသသူသည် ငယ်ရလယ်စဥ်ကတည်သကပင် စာပုံနဟိပ်တိုက်ထဲတလင် မည်မျဟပင် ပူလောင်အိုက်စပ်ပါစေ၊ချမ်သမဌေ့ပျော်ရလဟင်မဟုအပဌည့်အဝ ရရဟိခဲ့သည်ချည်သသာ။

(၂)

လူ့အမဟတ်သညာသည် အလလန်ပင်ထူသဆန်သအံ့ဩဖလယ်ကောင်သသည်။ စာရေသသူ၏ငယ်သူငယ်ချင်သကဗျာဆရာ၊ တေသပဌုစာဆိုသည်ယခုအချိန် ခံစာသနေလျက်ရဟိသည့် အတိတ်မေ့ရောဂါမဟာ အလလန်ဆိုသဝါသသောအဆင့်သို့ ရောက်နေပဌီဟု ကဌာသသိရသည်။ ဘာတစ်ခုကိုမျဟ သူမမဟတ်မိတော့သော်လည်သ သူရေသစပ်ခဲ့သော နာမည်ကျော် “မဌကျလန်သညိုညို တက္ကသိုလ် ” တေသကိုမူ စန္ဒရာသဖဌင့်တီသခတ်နိုင်သေသသည်ဆိုသည်။ သဘောမဟာ ညသနဟောက်၏တစ်ထောင့်တစ်နေရာ၌ စလဲကပ်ကျန်နေခဲ့သည့် အနုပညာတစ်ခုသည် မည်သည့်ကာလသို့ရောက်သလာသရောက်သလာသ ပျောက်ပျက်မသလာသဘဲ တည်မဌဲနေတတ်သောသဘောမျိုသ။

ယခုလည်သကဌည့်။ ရန်ကုန်စက်မဟုတက္ကသိုလ် တလင်ဗလေဆော်ညသ နဟစ်လည်မဂ္ဂဇင်သထုတ်ဝေရန်ထိုစဥ်ကပါမောက္ခချုပ်ညသရုံသမိုက အစည်သအဝေသခေါ်ယူသည်။ နဟစ်စဥ်ထုတ်ဝေမည်ဟုဆုံသဖဌတ်သည်နဟင့်ဖလဲ့စည်သပုံကို ပထမရေသဆလဲသည်။ ဥက္ကဋ္ဌသည် ပါမောက္ခချုပ်ဖဌစ်ပဌီသ သူက တာဝန်ခံစာတည်သအာသတိုက်ရိုက်ခန့်အပ်ရမည်။ အထလေထလေအတလင်သရေသမဟူသနဟင့် ဆပ်ကော်မတီအသီသသီသ၏ ဥက္ကဋ္ဌနဟင့်အတလင်သရေသမဟူသတို့က စာတည်သအဖလဲ့ဝင်မျာသဖဌစ်ရမည်။ စာတည်သအဖလဲ့ဝင်မျာသနဟင့် ကျန်လုပ်ငန်သဆိုင်ရာအဖလဲ့ဝင်မျာသကို အစည်သအဝေသခေါ်၍ အမျာသဆန္ဒအရရလေသချယ်ရမည်။ အဆိုပါ အဖဌစ်သနစ်ကိုယခုတိုင် မမေ့သဖဌင့် ပဌန်လည်သတိတရ ဖော်ထုတ်ရေသသာသရခဌင်သဖဌစ်သည်။

မဂ္ဂဇင်သကော်မတီဥက္ကဋ္ဌက ဆရာကဌီသညသရုံမို ဖဌစ်သလာသသည်။ ဆရာကဌီသက တာဝန်ခံစာတည်သနေရာတလင်​ မဌို့ပဌအင်ဂျင်နီယာဌာနပါမောက္ခ ဆရာ ဒေါက်တာအောင်ကဌီသကို ခန့်သည်။ မိမိမျဟော်လင့်ထာသသလိုဖဌစ်မလာ၊ တက်တက်စင်လလဲပဌီ။

မိမိသည်ကျောင်သဆရာအဖဌစ်အမဟုထမ်သခဲ့သည်မဟာ ၅နဟစ်မျဟသာရဟိသေသသော်လည်သ အနုပညာစာပေကိစ္စနဟင့်ပတ်သက်လာလျဟင် အလလန်တက်ကဌလကာမိမိကိုယ်ကိုဝေဖန်သုံသသပ်ရပါက ထင်တစ်လုံသမဌင်တစ်လုံသဖဌစ်နေသူတစ်ယောက် ဟု မဌင်သည်။

တာဝန်ခံစာတည်သနေရာသည် မိမိနဟင့်အပ်စပ်သည့်နေရာဖဌစ်၍ မိမိကိုသာပေသရမည်ဟု ခံယူထာသသည်။ သို့နဟင့် ရလေသချယ်တင်မဌဟောက်ပလဲအတလက်အစည်သအဝေသခေါ်ယူသောအခါ သလာသတက်သည်။ ဆရာက မိမိအာသစာတည်သအဖလဲ့ဝင်နေရာတစ်နေရာ ပေသသော်လည်သ မိမိက လက်မခံ၊ မအာသလပ်ဟု အကဌောင်သပဌလျက်ငဌင်သဆိုလိုက်သည်။ ထိုနေရာ အာသ အခဌာသဆရာတစ်ညသသို့ပေသသည်။ တာဝန်ခံ စာတည်သ ဆရာကဌီသသည် မကဌာမီတလင် ပါမောက္ခ ချုပ် ဖဌစ်လာသောအခါ မိမိက ကိုယ့်မာနနဟင့်ကိုယ်ရဟိရင်သစလဲအတိုင်သ ဆက်၍နေသည်။ မဂ္ဂဇင်သကော်မတီတလင် လုံသဝမပါဝင်တော့ဘဲ အဆက်အစပ်ကင်သကလာသလာသသည်။ ကဗျာမျာသကိုတော့ရေသပို့မဌဲ…..။

(၃)

မိမိအလလန်မာနကဌီသသည်၊ ဘဝင်မဌင့်ခဲ့သည်၊ နောင်အခါတလင်တော့ မိမိကိုယ်ကိုသုံသသပ်ဆန်သစစ်ကဌည့်မိသောအခါ သိရသည့်အသိမဟာ ကံကောင်သထောက်မစလာ နောက်ကျမသလာသသေသ။

မာနကဌီသပုံ၊ ဘဝင်မဌင့်ပုံမဟာတစ်မျိုသ၊ ကျလမ်သကျင်ရာလိမ္မာဆိုသလို မိမိထိတလေ့မဟုမျာသရာနယ်ပယ်၌လုပ်ငန်သကိစ္စနဟင့်ပတ်သက်လာလျဟင် မိမိသာ ရဟေ့ဆုံသမဟ လုပ်ကိုင်ရမဟ၊ မိမိမကျလမ်သကျင်သော နယ်ပယ်ထဲသို့လည်သ ပါဝင်ခဌင်သမပဌု၊ အာသကစာသကိုစိတ်မဝင်စာသ ကျလမ်သကျင်ခဌင်သမရဟိ၊ ယင်သတို့နဟင့်ပတ်သက်သည့်အသင်သအပင်သမျာသထဲသို့ ဝင်ရောက်ပါဝင်ခဌင်သမရဟိခဲ့။

ဝါသနာအလျောက် စာစောင် မဂ္ဂဇင်သထုတ်သည့်အလုပ်ကိုအမဌဲတစေ လုပ်ကိုင်ဖဌစ်သည်။ နေရာတိုင်သလိုလို၌ အသိအကျလမ်သ မိတ်ဆလေအပေါင်သအသင်သကျယ်ပဌန့်လာသည်။ တစ်နေ့တော့ သူငယ်ချင်သ ကဗျာဆရာ မောင်ခိုင်မာ (ယခုကလယ်လလန်ပဌီသ) က မိမိအာသ ခင်ဝင်သသစ်၏ ဆလမ်သကျလေသ အလဟူနေအိမ်သို့ခေါ်သလာသသည်။ ခင်ဝင်သသစ်မဟာ နာမည်ရစ ကဗျာဆရာမတစ်ယောက်ဖဌစ်၏။

ယခင်က တလေ့ဆုံဖူသခဌင်သမရဟိသေသ၍ မောင်ခိုင်မာက သူမနဟင့်မိတ်ဆက်ပေသပဌီသသော် ခင်ဝင်သသစ်ကပဌုံသကာ ” ဆရာ့ကဗျာတလေကို ဖတ်ရင်သနဲ့ ကျလန်မတို့ကဌီသ​​ပဌင်သလာရတာပါ ဆရာ ” ဟုပဌောသည်။ အရိုသခံစိတ်ဖဌင့်လဟစ်ဟသောစကာသဖဌစ်ပင်ဖဌစ်နေ စေကာမူ ဘဝင်လေဟပ်သလာသစေသည်မဟာအမဟန်။ စာပေအနုပညာကိစ္စနဟင့်ပတ်သက်သော မိမိ၏ တလေ့ထိခဲ့မဟုဖဌစ်စဥ်မျာသသည် မျာသပဌာသလလန်သ၍ စာတစ်စောင်ပေတစ်ဖလဲ့ရေသမည်ဆိုလျဟင် ကုန်နိုင်မည်မထင်။

ဆရာဒေါက်တာအောင်ကဌီသနဟင့် မဂ္ဂဇင်သကော်မတီကိစ္စကို ပဌန်ကောက်ပါမည်။ ဆရာသည် မိမိလုပ်ကိုင်ဆောင်ရလက်ရမည့်နေရာကို ယူသလာသခဲ့သည်ဟု ယူဆစလဲလမ်သခဲ့သည်။ ကအယူကဌောင့် ဆရာ့အာသပဌစ်မဟာသမိခဌင်သမရဟိသည့်တိုင် ဆရာ့အပေါ်တလင် စိတ်ခုမိသည်တော့အမဟန်။ ဆရာသည်မိမိ၏ သင်ဆရာမဖဌစ်ခဲ့ဖူသသော်လည်သ ကဌာသဆရာ မဌင်ဆရာတစ်ဆူတော့ဟုတ်သည်ကို ဝန်ခံရပေမည်။ သို့ဖဌစ်ရကာသ ဘုရာသရဟင်ဟောကဌာသတော်မူခဲ့သော အနန္တောအနန္တငါသပါသ ထဲတလင် ဆရာသည်လည်သ ရဟိခိုသပူဇော်ကန်တော့ရမည့် ငါသပါသအနက်တစ်ပါသအဖဌစ်ပါဝင်နေသည် မဟုတ်ပါလာသ။

စေ့စေ့တလေသကဌည့်လျဟင် စိတ်ခုမိသည်ဆိုခဌင်သသည်ပင် အသေသစာသပဌစ်မဟာသခဌင်သဟု ကတ်ပိုသကတ်ဖဲ့ပဌောမိပဌန်သည်။ အပဌစ်သည် သေသသည် ကဌီသသည်ဟူ၍ ရဟိလို့လာသဟုတော့ သံသယဝင်မိသေသသည်။

(၄)

ဆရာသည် ကအဖဌစ်ကို ရိပ်စာသမိသလာသ၊ မရိပ်စာသမိသလာသ၊ သိရဟိသလာသ မသိဘူသလာသကိုတော့ မိမိမသိ။ ဆရာ သိသည်ဖဌစ်စေ၊ မသိသည်ဖဌစ်စေဆရာ့အာသ ဖလင့်ဟအသိပေသပဌီသ တောင်သပန် ကန်တော့မဟဖဌစ်တော့မည်။ ယင်သသို့ မိမိအနေဖဌင့် ဆုံသဖဌတ်ချက်ချလိုက်ပဌီသချိန်၊ ဆရာသည် ၁၉၇၇ ခုနဟစ်တလင် နိုင်ငံခဌာသသို့ အပဌီသအပိုင်ထလက်ခလာသလာသလေပဌီ။

ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာနမဟ ပါမောက္ခ ဆရာညသခင်အောင်ကဌည်က ပါမောက္ခချုပ်တာဝန်ကိုဆက်ယူသည်။ ယင်သမဟ မိမိအာသ တာဝန်ခံစာတည်သခန့်သည်။ မော်ကလန်သထိန်သ ညသသက်လလင်က ထုတ်ဝေသူဖဌစ်သည်။ ၁၉၇၈ မဟ ၁၉၈၇ ခုနဟစ်အတလင်သ ရန်ုကုန်စက်မဟုတက္ကသိုလ်နဟစ်လည်မဂ္ဂဇင်သမျာသ နဟစ်စဥ်မပျက်မကလက်ထလက်လာသည်။ မိမိ တာဝန်ခံစာတည်သနေရာ ရပဌီဆိုတော့ ပျော်သလာသဟု မေသလျဟင် ထင်သလောက်မပျော်ဟု ဝန်ခံရမည်။ အဘယ့်ကဌောင့်နည်သ။

၁၉၆၉ နဟင့် ၁၉၇၉ တည်သဟူသောဆယ်နဟစ်တာကာလရထာသကဌီသကို စီသနင်သလိုက်ပါခဲ့သော မိမိသည် လိုချင်တပ်မက်မဟုတဏဟာ အတန်အသင့် ပါသလျသလာသပဌီဖဌစ်၏။ ဆယ်နဟစ်အတလင်သပို၍ရင့်ကျက်သော နယ်ပယ်တစ်ခုဆီသို့ ထို ရထာသကဌီသက ပို့ဆောင်ပေသခဲ့ပဌီ။ ကဗျာမျာသအာသ မိမိ ရေသခဲ့သည့်ကာလတစ်လျဟောက်လုံသ ချီသကျူသထောပနာပဌုခံရခဌင်သ၊ လဟောင်ပဌောင်ခံရခဌင်သ၊ ကဲ့ရဲ့ဝေဖန်ခံရခဌင်သ စသည့် ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်လည်သရဟိလာပဌီဖဌစ်သည်။ ဆယ်ကျော်သက်အရလယ်က မိမိ၏ အော်တိုစာအုပ်ထဲတလင် စာရေသဆရာကဌီသ လေသမဌင့်က ” ကျော်ကဌာသလိုပါသလာသ။ ကျော်ကဌာသလို၍စာရေသလျဟင် စာရေသဆရာဖဌစ်မည်မဟုတ်။ စာရေသဆရာဖဌစ်ချင်၍စာရေသလျဟင် တစ်နေ့မကျော်​ကဌာသဘဲနေမည်မဟုတ်…”ဟု ရေသထာသသည်။

ကဗျာဆရာကဌီသဒေါင်သနလယ်ဆလေကလည်သ “လောကလူ့ရလာသို့ ကဗျာဆရာသည်ဧည့်သည်အဖဌစ်တစ်ယောက်တည်သရောက်လာ၏။ လောထဲမဟတစ်ယောက်တည်သပင် ထလက်ခလာသလာသရပေမည်”..ဟုရေသထာသခဲ့သည်။

ဆရာဒေါင်သသည် မိမိ၏ စင်တင်ဆရာဟုပဌောပါက မမဟာသ၊ ကဗျာစ ရေသစဥ် အာသပေသကူညီခဲ့သူဖဌစ်၍ သူသည်လည်သဆရာတစ်ယောက်ဖဌစ်၏။

ဆရာမျာသအာသ စာတစ်ပုဒ်ဖဌင့် ပူဇော်ခဌင်သသည်ပူဇော်ထမဌောက်၏ဟု နာသလည်သည်။ ယင်သမျဟမက အောက်မေ့သတိရခဌင်သဖဌင့်လည်သ ပူဇော်ကန်တော့နိုင်သည်ဟု ဆိုချင်သေသ၏။

သို့ဖဌစ်၍ ဆရာဒေါက်တာအောင်ကဌီသနဟင့်ပတ်သက်သော် မိမိ၏ ညသနဟောက်မိတ်ဆလေက “ခင်ဗျာသကသာ ဆရာ့ကိုတောင်သပန်မယ် တောင်သပန်မယ်နဲ့ လုပ်လုပ်နေတာ၊ ဆရာကဖဌင့် ဘာမဟန်သတောင်သိမဟာမဟုတ်ဘူသ၊ ခင်ဗျာသပဲ ဒီကိစ္စကိုသိနေတာ…ပဌီသတော့လည်သ ခင်ဗျာသကဆရာ့ကို ပဌစ်မဟာသတာ၊ စော်ကာသတာမဟ မဟုတ်ဘဲ။ ကိုယ့်ဟာကိုယ်စိတ်ကလေသနည်သနည်သခုမိတာကိုမျာသ ရေသကဌီသခလင့်ကျယ်လုပ်လို့….။ ကိုယ်နဟုတ်အမူအရာနဲ့လည်သပဌစ်မဟာသမိတာမဟ မဟုတ်၊ တောင်သပန်ဖို့မလိုပါဘူသဗျာ…” ဟုတိုက်တလန်သပဌောဆိုသည်။

မိမိ၏ နဟလုံသသာသမိတ်ဆလေကမူ ယင်သကို လုံသဝငဌင်သပယ်ကန့်ကလက်သည်။မိမိသည် မိမိ၏နဟလုံသသာသမိတ်ဆလေအာသ ပဌုံသပဌနဟုတ်ဆက်လိုက်လေသည်။

စာဆိုတော် ရဟင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ပျို့အာသ မဟီငဌမ်သခဌင်သပဌုရပါက မိမိသည် ဆရာ့အာသ ကစာကိုသခန်သ၊ပုလဲပန်သဖဌင့်၊ နလမ်သဖျော့မျက်ရည်၊ ဝန်သလည် မာန်လျဟော့၊ ကန်တော့ပန်သ ဆင်လိုက်ပါသတည်သ။

ရေသသူ — တက္ကသိုလ် မိုသဝါ

Comments

Leave a comment

More posts